W walce o wolną Polskę. Obwód Łomżyński SZP - ZWZ - AK - AKO - WiN w latach 1939-1947

Drukuj
Poprawiono: poniedziałek, 08, lipiec 2013

W walce o wolną Polskę.
Obwód Łomżyński SZP - ZWZ - AK - AKO - WiN w latach 1939-1947

W 60. rocznicę powstania Armii Krajowej

Łomża, 14 lutego 2002 r.

Ale nie depczcie przeszłości ołtarzy,
Choć macie sami doskonalsze wznieść;
Na nich się jeszcze święty ogień żarzy
I miłość ludzka stoi tam na straży,
I wy winniście im cześć!

Adam Asnyk - Do młodych

Publikacja ta powstała, by służyć młodzieży jako inspiracja do poznawania najnowszej historii naszego regionu i ludzi, którzy tę historię tworzyli.

Autorzy

 

  • Wybór i opracowanie: dr Krzysztof Sychowicz
  • Współpraca merytoryczna: mgr Jerzy S. Cieślewski
  • Skład komputerowy: mgr Bogdan H. Bacławski

Wstęp

Podpisanie w nocy z 23 na 24 sierpnia 1939 roku paktu Ribbentrop-Mołotow otworzyło Hitlerowi drogę do rozpoczęcia 1 września wojny z Polską. Wykonując postanowienia paktu, 17 września 1939 r. także oddziały sowieckie zaatakowały broniącą się ostatkiem sił armię polską. Wobec takiego rozwoju wydarzeń losy wojny zostały przesądzone. W zawartym 28 września niemiecko-radzieckim układzie "o przyjaźni i granicach" m.in. skorygowano przebieg nowej linii granicznej. Za zrzeczenie się praw do Litwy Niemcy otrzymały ziemie polskie położone pomiędzy Wisłą, Sanem i Bugiem. Oba państwa zobowiązały się do niepodejmowania sprawy polskiej, którą uznały za "trwale rozwiązaną". W wyniku tych wydarzeń m. in. Łomża, Grajewo, Zambrów i Wysokie Mazowieckie znalazły się pod okupacją sowiecką.

Polacy pomimo poniesionych strat nie zrezygnowali z dalszej walki. Już w październiku 1939 r. powstały pierwsze organizacje konspiracyjne. Podobnie jak na pozostałych terenach państwa polskiego, okupowanych przez wojska niemieckie i sowieckie, początkowo próbowano tworzyć na ziemi łomżyńskiej zalążki organizacji Służba Zwycięstwu Polski. Utworzył ją 27 września 1939 r. w Warszawie gen. Michał Karaszewicz-Tokarzewski. Została ona wchłonięta przez powołany 13 listopada, decyzją naczelnego wodza i premiera gen. Władysława Sikorskiego Związek Walki Zbrojnej, który 14 lutego 1942 r. przekształcono w Armię Krajową. Na jej czele w okupowanym kraju stanął gen. Stefan Rowecki "Grot".

Od 1940 r. komendantem Okręgu Białostockiego ZWZ, najliczniejszej organizacji konspiracyjnej, był ppłk Władysław Liniarski "Mścisław". Armia Krajowa jako Wojsko Polskie w konspiracji przeprowadziła akcję scaleniową wchłaniając do września 1944 r. większość mniejszych grup konspiracyjnych. Poza wpływami dowództwa AK pozostała tylko część struktur Narodowych Sił Zbrojnych.

W Obwodzie Łomżyńskim pierwsze grupy oporu przeciwko okupantowi sowieckiemu organizowali: kpt. Władysław Olszak "Śmiały", por. zaw. Franciszek Skowronek "Franciszek", "Jackowski" i ppor. Stanisław Cieślewski "Lipiec". Ten ostatni w marcu 1941 roku z powodu śmierci "Jackowskiego" został wyznaczony na stanowisko komendanta obwodu.

Podobnie, jak na całym obszarze okupowanym przez ZSRR, tak i w rejonie łomżyńskim, podziemie niepodległościowe poniosło duże straty w wyniku akcji organizowanych przez NKWD. Niezwykle skutecznie kontrolowało ono nie tylko grupy konspiracyjne, ale także wszystkie dziedziny aktywności społecznej. Masowe aresztowania i deportacje ludności polskiej w głąb ZSRR uniemożliwiały rozwinięcie na szerszą skalę działalności podziemnej.

Sytuacja organizacji konspiracyjnych uległa zmianie, gdy 22 czerwca 1941 r. wojska niemieckie uderzyły na dotychczasowego swojego sojusznika - Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Bardzo szybko zajęły one całość ziem należących przed 1 września 1939 r. do II Rzeczypospolitej. Służby bezpieczeństwa nowego okupanta nie były tak skuteczne w działaniu jak sowieckie, w związku z czym nastąpił stopniowy rozwój podziemia niepodległościowego. Dzięki temu nastąpiła także reorganizacja i rozbudowa Łomżyńskiego Obwodu ZWZ.

Mająca miejsce w następnych latach zmiana sytuacji na frontach w Europie, Afryce i Azji oraz coraz wyraźniejszy konflikt ze Stalinem skłoniły polski rząd na emigracji do podjęcia decyzji o jawnym (otwartym) wystąpieniu przeciwko Niemcom. Nadano mu kryptonim "Burza". Istotnym elementem tej akcji było zamanifestowanie wobec wkraczających wojsk sowieckich przynależności zajmowanych ziem do państwa polskiego. Na Białostocczyźnie działania związane z "Burzą" miały objąć cały obszar regionu. Rozpoczęta na początku lipca akcja trwała do końca sierpnia 1944 r. i prowadzona była - głównie ze względu na poważne braki uzbrojenia - ograniczonymi siłami. Najbardziej ożywione działania przeciwko Niemcom miały miejsce w tym okresie między innymi na obszarze Czerwonego Bagna, gdzie we wrześniu doszło do jednej z największych bitew partyzanckich. Żołnierze AK, wsparci przez oddziały NSZ, ponieśli ciężkie straty w boju z niemiecką żandarmerią.

Wielokrotnie Polacy współdziałali też z jednostkami Armii Czerwonej. Przykładem tutaj mogą być żołnierze 33 pp. AK mjr. Jana Tabortowskiego "Bruzdy", którzy przyczynili się do szybszego zdobycia przez wojska sowieckie Łomży.

W tym czasie komuniści polscy i Stalin tworzyli nową rzeczywistość. W nocy z 31 grudnia na 1 stycznia 1944 r. została utworzona Krajowa Rada Narodowa, na czele której stanął funkcjonariusz NKWD Bolesław Bierut. Kolejnym krokiem w polityce faktów dokonanych było utworzenie w Moskwie 21 lipca 1944 r. Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego. Dzięki zbrojnemu wsparciu Armii Czerwonej pełnię władzy na terenach wyzwalanych przejęli nie przedstawiciele rządu londyńskiego, ale członkowie Komitetu. Jednym z pierwszych posunięć nowej władzy było rozpoczęcie tworzenia sieci Urzędów Bezpieczeństwa Publicznego, do których wyłącznych zadań należało zwalczanie podziemia niepodległościowego. Strukturę tę uzupełniały posterunki Milicji Obywatelskiej, jednostki Wojska Polskiego oraz wojskowy wymiar sprawiedliwości. Doszło do pierwszych masowych mordów żołnierzy AK i NSZ - NOW.

W takich warunkach kapitulacja Niemiec, podpisana 8 maja 1945 r. nie stała się dla większości Polaków datą kończącą ich walkę o niepodległe państwo. Coraz powszechniejsze aresztowania ujawniających się członków podziemia, morderstwa i wywózki w głąb ZSRR umacniały ludzi w przekonaniu o konieczności dalszego oporu.

Komendant Okręgu AK Białystok ppłk "Mścisław" kontynuował dalszą walkę o niepodległość kraju. Wydał on wszystkim podległym mu żołnierzom rozkaz przejścia do konspiracji. Wobec braku łączności z Komendą Główną AK zmienił też w lutym 1945 r. nazwę Okręgu na Armię Krajową Obywatelską (AKO) i rozpoczął walkę z nowym okupantem.

2 września 1945 r. powołano do życia Zrzeszenie "Wolność i Niezawisłość", na czele którego stanął dotychczasowy szef Delegatury Sił Zbrojnych płk Jan Rzepecki "Prezes". Zgodnie z rozkazem również białostocki okręg AKO zmienił nazwę na WiN, zachowując dotychczasowe struktury.

Decydującym o ostatecznym zwycięstwie komunistów faktem było sfałszowanie w czerwcu 1946 r. wyników referendum i mających miejsce w styczniu następnego roku wyborów. W następstwie tego, uchwalona przez nowy już sejm 22 lutego 1947 r. ustawa o amnestii stanowiła ostateczny cios wymierzony w podziemie. W większości ujawnił wówczas swe struktury WiN, w poważnej części także Narodowe Zjednoczenie Wojskowe. Na terenie województwa białostockiego ujawniło się łącznie ok. 10 tys. członków konspiracji niepodległościowej.

Rok 1952 to faktyczny koniec podziemia. Rozbito wówczas ostatnie, działające jeszcze na terenie województwa nieliczne grupki partyzantów m. in. patrol Kazimierza Kamieńskiego "Huzara" (były AK-WiN), zabito zastępcę łomżyńskiego inspektora WiN kpt. Stanisława Cieślewskiego "Lipca". Wspomnieć tutaj należy jeszcze o śmierci byłego inspektora łomżyńskiego AK-WiN mjr. Jana Tabortowskiego "Bruzdy" w 1954 r. W następnych latach "dobijano" już tylko pojedyncze ogniska oporu.

Nadszedł już najwyższy czas, aby docenić stawiany w latach 1939 - 1944 obu okupantom (sowieckiemu i niemieckiemu) oraz narzuconej siłą w 1944 r. komunistycznej władzy opór. Działalność Armii Krajowej i podziemia poakowskiego w zachodniej części województwa białostockiego bez wątpienia zasługuje na lepsze poznanie. Nie wolno też nam zapomnieć o tych, którzy oddali życie w walce o wolną i niezależną Polskę.


Pod dwiema okupacjami

W wyniku agresji wojsk niemieckich i sowieckich na państwo polskie we wrześniu 1939 roku i późniejszych umów granicznych ziemia łomżyńska znalazła się pod okupacją sowiecką. Pomimo bardzo trudnej sytuacji mieszkańcy tych terenów nie zrezygnowali z odzyskania wolności. Już w ostatnich miesiącach tego tragicznego dla II Rzeczypospolitej roku na ziemi łomżyńskiej próbowano tworzyć organizacje konspiracyjne o charakterze niepodległościowym. Niestety, podobnie jak na pozostałych terenach znajdujących się pod okupacją sowiecką, były one wykrywane i likwidowane. Przyczyną takiej sytuacji był terror, jaki na zajętych terenach wprowadził okupant sowiecki oraz podjęcie z nim współpracy przez część ludności pochodzenia żydowskiego. Czynnie wspierali nową władzę również polscy komuniści.

Patriotyczna postawa większości ludności polskiej umożliwiła powstanie na ziemi łomżyńskiej zrębów konspiracji SZP-ZWZ-AK. Część oddziałów partyzanckich wywodzących się z żołnierzy jednostek rozbitych w trakcie walk we wrześniu 1939 r. działała między innymi na Bagnach Biebrzańskich. Największe zgrupowanie miało swą bazę nad Biebrzą w rejonie Czerwonego Bagna. Drugi silny ośrodek partyzancki usytuowany na Grądzie Kobielne zlikwidowała po krwawym boju 22 czerwca 1940 r. obława sił NKWD i Armii Czerwonej. Pomimo tych poniesionych w pierwszej połowie 1940 r. strat, pod okupacją sowiecką dobrze zorganizowane ośrodki konspiracyjne funkcjonowały w Łomży, Zambrowie i okolicach Czerwonego Boru. W późniejszym okresie rozszerzyły one swą działalność na rejon Śniadowa i Wysokiego Mazowieckiego.

Równolegle, mimo aresztowań i represji stosowanych przez sowieckie służby bezpieczeństwa, formował się Białostocki Okręg ZWZ-AK. Jego komendantem był od 1940 r. ppłk Władysław Liniarski "Mścisław", "Wuj".

Niewiele można na razie powiedzieć o wydarzeniach, które miały miejsce w latach 1939-1941 w powiecie łomżyńskim. Z dużym prawdopodobieństwem można stwierdzić, że sytuacja tu istniejąca była taka sama, jak i na pozostałych terenach okupacji sowieckiej. Większość społeczeństwa polskiego świadomie odrzucała współpracę z komunistami, traktując ją jako formę kolaboracji. Aktywne poparcie dla władz sowieckich deklarował stosunkowo niewielki odsetek ludności polskiej.

Kontrolę nad wprowadzanymi zmianami i umacnianiem się nowej administracji sprawowały stacjonujące na Białostocczyźnie jednostki Armii Czerwonej i NKWD. Władze sowieckie już od pierwszych dni swoich rządów prowadziły zakrojoną na szeroką skalę akcję kontroli mieszkańców. Gromadziły one przede wszystkim następujące dane: imię i nazwisko, narodowość, wyznanie, zawód, wykształcenie, stan posiadania (ilość hektarów gruntu). W przypadku mężczyzn dodatkowo interesowano się udziałem w wojnie w 1920 i 1939 roku. Badano także działalność społeczną i polityczną.

Administracja sowiecka niszczyła również dotychczasowy system polityczno-gospodarczy. Likwidacji uległy wszystkie obowiązujące w II Rzeczypospolitej święta państwowe i kościelne. Zrównano wartość złotówki i rubla, co natychmiast doprowadziło do wykupienia przez Rosjan towaru ze sklepów, przed którymi pojawiły się po raz pierwszy od wielu lat kolejki. Nastąpiło szybkie ubożenie społeczeństwa. Brakowało podstawowych produktów żywnościowych. Dodatkowym problemem był zakaz robienia zapasów spożywczych. Na wsiach przeprowadzano spisy posiadanego inwentarza. Czynniki te przyczyniły się z pewnością do podjęcia przez część osób pracy konspiracyjnej.

Przez cały czas następował rozwój i reorganizacja struktur podziemia. W okresie od 1939 roku do czerwca 1941 poszczególnymi obwodami kierowali:

  • zambrowskim - początkowo por. Franciszek Skowronek "Jackowski", a po nim por./kap./mjr Jan Buczyński "Jacek",
  • łomżyńskim - pierwszym komendantem był "Wąsik" (prawdopodobnie Stanisław Cieślewski), a następnie por. Franciszek Skowronek,
  • ostrołęckim - Stanisław Cieślewki "Wąsik", "Lipiec",
  • szczuczyńskim - "Zaręba" (nazwisko nieznane, aresztowany w kwietniu 1940 r.), a następnie ppor. Stanisław Koniuszy "Stanisław" (poległ w marcu 1941).

Warunki działania grup konspiracyjnych na tym obszarze były znacznie trudniejsze niż pod okupacją niemiecką. Władze komunistyczne już w październiku 1939 r. deportowały 22 471 osób spośród tych, którzy przybyli na ten teren z ziem znajdujących się pod okupacją niemiecką. Kolejne deportacje miały miejsce: 10 II, 13 IV i 29 VI 1940 r. oraz 19-20 VI 1941 r. W ich wyniku wywieziono w głąb ZSRR osadników i służbę leśną, rodziny osób aresztowanych, ukrywających się, a także uciekinierów z ziem polskich okupowanych przez Niemców, głównie narodowości żydowskiej.

Aresztowano i osadzono w więzieniach wiele osób będących członkami przedwojennych organizacji polskich i żydowskich, byłych urzędników państwowych, zbiegów z ZSRR itp. Akcje przeprowadzane przez NKWD zdziesiątkowały kadrę oficerską i podoficerską.

Dzień 22 czerwca 1941 r. i wybuch wojny niemiecko-sowieckiej zmienił diametralnie dotychczasową sytuację istniejącą na wschodnich terenach II Rzeczypospolitej. Oto dwaj dotychczas współpracujący ze sobą okupanci, stanęli po przeciwnych stronach, stali się wrogami. Rozpoczęcie walk zostało niemal z radością przyjęte przez Polaków żyjących pod okupacją sowiecką, mających dosyć terroru NKWD i panoszenia się wspieranych przez nie komunistów polskich. W Łomży i pozostałych miastach świeże były wspomnienia o deportacjach, które objęły najbardziej aktywne społecznie i politycznie osoby.

Po zajęciu ziemi łomżyńskiej i Białostocczyzny przez wojska niemieckie, na przełomie 1941/42 r. w Komendzie Okręgu ZWZ-AK Białystok rozpoczęto tworzenie inspektoratów rejonowych. Okręg białostocki został podzielony na sześć inspektoratów. Wśród nich znalazł się też łomżyński, któremu nadano kryptonim "III". W jego skład weszły dwa obwody AK - Łomża i Grajewo. Obwód łomżyński obejmował gminy: Bożejewo, Czerwone, Drozdowo, Jedwabne, Kupiski, Mały Płock, Miastkowo, Nowogród, Przytuły, Szczepankowo, Kolno i Łomża. W maju 1942 r. na stanowisko inspektora łomżyńskiego ppłk Władysław Liniarski, "Mścisław" mianował kpt. Jana Tabortowskiego "Bruzdę". W taki oto sposób urodzony w Nowogródku absolwent Szkoły Artylerii w Toruniu, działający w konspiracji od grudnia 1939 r., związał swoje dalsze losy z ziemią łomżyńską.

W okresie okupacji niemieckiej Łomża i Grajewo weszły w skład jednostki administracyjnej określanej jako Bezirk Bialystok. Objęła ona swym zasięgiem tereny wchodzące przed 1938 r. w skład województwa białostockiego. Wyjątkiem był tutaj powiat suwalski, który został włączony do Rzeszy. W Łomży, podobnie jak i w kilku innych miastach tworzących nową jednostkę administracyjną, powstały niemieckie władze powiatowe. W ich skład wchodziła policja bezpieczeństwa i żandarmeria. Stacjonowała tu także grupa żołnierzy Wehrmachtu. Do walki z partyzantami na terenie okręgu Białystok skierowano specjalne grupy operacyjne.

Szybko okazało się, że nadzieje na polepszenie sytuacji wiązane z wkroczeniem wojsk niemieckich i ucieczką sowietów były płonne. Nowy okupant, podobnie jak jego poprzednik przystąpił do prześladowania ludności polskiej i zwalczania organizacji podziemnych. Walkę z nim podjął nowopowstały III Inspektorat AK. W połowie 1942 r. kierował nim najprawdopodobniej kapitan broni pancernej Jan Tabortowski, "Bruzda", a jego zastępcą był porucznik rezerwy Stanisław Cieślewski, "Lipiec". Ten ostatni pełnił także jednocześnie funkcję komendanta obwodu łomżyńskiego. Zastępowali go podporucznik zawodowy Antoni Konichał "Pax" oraz podporucznik czasu wojny Jan Żelazny "Wojciech". Kierownictwo wchodzącego w skład Inspektoratu obwodu grajewskiego tworzyli: komendant por. rez. Franciszek Puchalski, "Żubr", por. rez. Franciszek Warzyński, "Wawer" i por. c. w. Józef Sobociński, "Poraj".

W nowej sytuacji nastąpił rozrost osobowy szeregów AK, tak było między innymi w gminie Kupiski, Nowogród i Szczepankowo. Dowódcą oddziału w ostatniej z gmin do 1944 r. był Siejak "Sak", którego zastąpił następnie Wacław Kołomiński "Czarny". Komendantem rejonu Kolno był Władysław Olszak "Szarecki", który jako zawodowy wojskowy dał początek konspiracji na tym obszarze. Później do AK przystąpili inni, wśród nich: Tadeusz Chmielewski, Henryk (Jerzy?) Ciołkowski. Gromadzono także broń i żywność. Niektórzy członkowie Armii Krajowej zostali oddelegowani do administracji okupacyjnej, a nawet żandarmerii. Ich zadaniem było obserwowanie działalności władz niemieckich i przekazywanie wiadomości o zamierzeniach wobec miejscowej ludności.

Pod koniec 1942 r. dobrze rozwijająca się działalność konspiracyjna o mały włos nie została rozbita z powodu aresztowania kierownictwa Inspektoratu. 22 listopada "Bruzda" i "Lipiec" podczas drogi powrotnej z odprawy sztabu Obwodu Łomża, w miejscowości Łomżyca-Piaski zostali zatrzymani przez Niemców. Nieco później aresztowano ppor. Jana Sokołowskiego "Maja" wraz z towarzyszącymi mu osobami. Umieszczono ich wszystkich w łomżyńskim więzieniu.

O powstałej sytuacji został poinformowany komendant Okręgu Białystok Władysław Liniarski. Niemal od razu przystąpiono do przygotowania planu ucieczki. Dzięki pomocy strażnika więziennego, członka AK nawiązano kontakt z aresztowanymi. Z powodu umieszczenia "Bruzdy" i "Lipca" na liście osób przeznaczonych do rozstrzelania, mimo nie zakończenia przygotowań, termin ucieczki wyznaczono na noc z 12 na 13 stycznia1943 r. Tak też się stało, chociaż podczas ucieczki Stanisław Cieślewski złamał nogę, zakończyła się ona powodzeniem.

Po tych wydarzeniach Jan Tabortowski został zastąpiony na stanowisku inspektora przez por. Hieronima Leszka Łagodę "Laka", który pełnił swą funkcję do 18 II 1944 r. Pod jego dowództwem żołnierze III Inspektoratu Łomżyńskiego AK prowadzili działania przeciwko okupantowi niemieckiemu oraz starali się chronić ludność cywilną przed represjami. Przeprowadzono szereg akcji o charakterze lokalnym. Wśród nich wymienić można:

  • zdobycie broni w akcji pod wsią Sławiec w kwietniu 1943 r.,
  • zajęcie na dwa dni Wizny przez oddział Kedywu pod dowództwem "Karasia" w kwietniu 1943 r.,rozbicie obsady niemieckiej w majątku Boguszyce w czerwcu 1943 r.,
  • wzięcie do niewoli trzech wysokich urzędników niemieckich przez oddział AK w czerwcu 1943 r.,
  • zlikwidowanie placówki ochrony leśnej w majątku Pniewo we wrześniu 1943 r.,
  • opanowanie majątku Kurii Biskupiej w Łomży - Marianowo k/Piątnicy przez oddział Kedywu pod dowództwem ppor. "Nike".

Podziemie ponosiło również duże straty, między innymi w lutym 1944 r. aresztowano inspektora kpt. Hieronima Leszka Łagodę. Okoliczności jego zatrzymania i śmierci nie są do dnia dzisiejszego wyjaśnione, krąży kilka wersji tych wydarzeń. W czerwcu natomiast została aresztowana duża grupa członków AK z terenu Kolna, rozpracowana przez agentów.

Na początku marca 1944 r. na stanowisko inspektora łomżyńskiego został mianowany ponownie kpt. Jan Tabortowski. Jego zastępcą został por. "Lipiec", sprawujący też funkcję Komendanta Obwodu Łomża (w połowie 1944 r. komendantem obwodu został ppor. rez. Andrzej Bieniek "Lot"), a adiutantem ppor. rez. Jan Sokołowski "Maj" (w czerwcu zastąpił go na tym stanowisku ppor. rez. Ryszard Pszczółkowski "Gryf"). Na początku lipca ppłk Władysław Liniarski awansował Jana Tabortowskiego do stopnia majora, a Stanisława Cieślewskiego do stopnia kapitana.

W okresie okupacji przy III Inspektoracie funkcjonowały w konspiracji szkoły podchorążych i podoficerska. Kształciły one kadry na potrzeby Armii Krajowej. Organizowano także kursy: sanitarne, saperskie, łączności i inne. Udzielano pomocy żołnierzom sowieckim zbiegłym z niewoli, żywiono ich i przekazywano oddziałom leśnym. W obwodzie łomżyńskim działało również tajne nauczanie, które prowadziło ponad stu nauczycieli.

Na początku lipca 1944 r. ppłk "Mścisław" wydał rozkaz przystąpienia na obszarze obwodu do akcji "Burza", która obok walki z Niemcami miała pokazać siłę polskiego państwa podziemnego. Głównym miejscem koncentracji jednostek Armii Krajowej na terenie III Inspektoratu stała się baza Kobielne. W czerwcu 1944 r. przebywał tam także oddział kolneński pod dowództwem por. Stanisława Olszaka "Szareckiego", który wracając następnie w rejon Puszczy Kurpiowskiej zaatakował majątek Korzeniste.

W ramach przygotowań do akcji "Burza" na terenie Obwodu Łomża miano odtworzyć 33 pułk piechoty AK. Rozwój sytuacji poważnie utrudniał wykonanie tego zadania. Cofające się do tej pory wojska niemieckie przystąpiły na terenie obwodów łomżyńskiego i grajewskiego do budowy umocnień wykorzystując do tego celu ludność cywilną. Dodatkowym utrudnieniem stał się też duży napływ oddziałów pacyfikacyjnych.

Zebrani w bazie Kobielne partyzanci pod dowództwem "Bruzdy" w sierpniu 1944 r. zetknęli się z pierwszymi żołnierzami sowieckimi. W dniach 12-14 sierpnia nawiązali współpracę z oddziałem płk. Mikołaja Wojciechowskiego. Niemcy próbowali zlikwidować obie grupy, które po krótkim oporze, pod osłoną nocy wycofały się. Grupa dowodzona przez mjr. Jana Tabortowskiego dotarła do terenów naprzeciwko wsi Wierciszewo. Pojawiający się w tym rejonie żołnierze sowieccy doprowadzili oddział na spotkanie z dowództwem swoich wojsk. 16 sierpnia 1944 r. żołnierze AK zostali rozbrojeni i aresztowani. Część z nich uciekła podczas transportu, inni dotarli do Dojlid, gdzie przygotowywano ich do wcielenia do Ludowego Wojska Polskiego. "Bruździe" udało się zbiec w dziesięć dni po zatrzymaniu.

Aktywną działalność w tym okresie prowadziła także grupa kpt. Stanisława Cieślewskiego "Lipca", przebywająca w pobliżu grobli Rutki - Grądy Woniecko - Wizna. Przeprowadzała ona akcje na wycofujące się oddziały niemieckie i patrole rekwirujące żywność. Atak na tabory niemieckie w pobliżu Grądów Woniecko zakończył szlak bojowy oddziału. Po otrzymaniu informacji o losie zgrupowania "Bruzdy" kpt. Stanisław Cieślewski wydał rozkaz o demobilizacji. Prawdopodobnie kilka dni później rozwiązał oddział.

Ciężkie straty poniósł w tym czasie odtworzony przez obwód Grajewo 9 pułk strzelców konnych AK, liczący w połowie sierpnia około 350 ludzi, dowodzony przez ppor. Wiktora Konopkę "Groma". W dniach 8-9 września 1944 r. pułk został otoczony na bagnistym terenie w trójkącie Jegrznia-Ełk-Kanał Woźnawiejski i rozbity - poległo około 100 partyzantów. Po przedostaniu się przez Biebrzę pozostali zostali rozbrojeni przez Sowietów i skierowani do formującego się w Dojlidach 6 batalionu zapasowego 2 Armii WP.


Okupacja radziecka - źródła

  • Zapotrzebowanie na wagony w celu przewiezienia osób wyznaczonych do deportacji w dniach 9 - 10 II 1940 r. z obszaru byłego woj. białostockiego
  • 1941 czerwiec 14, Mińsk, - Komunikat ludowego komisarza bezpieczeństwa państwowego BSRR o aresztowaniu komendanta obwodu łomżyńskiego ZWZ
  • 1940 czerwiec 24, Mińsk - Pilny meldunek ludowego komisarza spraw wewnętrznych BSRR uzupełniający informacje o rozbiciu sztabu polskiego podziemia na uroczysku Kobielno nad Biebrzą
  • GEN. ROWECKI DO CENTRALI : Stan organizacyjny ZWZ - Straty i uzupełnienia - Obszary i okręgi na terenach obu okupacji - Akcje specjalne - Organizacje wosjskowe opdlegające ZWZ -Szare Szeregi - Sprawy ZWZ na terenie b. okupacji sowieckiej po 22 czerwca 1941

Zapotrzebowanie na wagony w celu przewiezienia osób wyznaczonych do deportacji w dniach 9 - 10 II 1940 r. z obszaru byłego woj. białostockiego

Wyznaczono

Stacja rodzin osób ilość wagonów
Łomża 238 1387 51
Kołaki 32 170 7
Sokoły 32 153 7
Zaręby Kość. 15 95 5
Czyżew 18 96 5
Lewickie 10 50 3
Grajewo 42 223 10
Mońki 14 65 4
Sokółka 87 431 18
Czarna Wieś 40 212 10
Bielsk Podl. 43 233 9
Kleszczele 7 36 3
Nurzec 43 216 8
Hajnówka 37 170 7
Białowieża 113 437 16
Narewka 61 273 11
Świsłocz 168 907 33
Żednia 45 237 11
Brzostowica 47 266 12
Andrzejewce 78 439 17
Augustów 160 948 35
Jastrzębna 79 409 17
Marcinkańce 18 69 4
Druskieniki 8 35 3
Porzecze 77 339 14
Łosośno 177 1001 37
Żydomla 115 629 22
Skidel 9 48 5
Czerlena 26 160 7
Mosty 10 46 4
Roś 63 358 12
Zelwa 133 772 29
Wołkowysk 168 916 34

Źródło: Narodowe Archiwum Republiki Białoruś, syg. 4/21/2085, k. 73-75; Materiały w posiadaniu dr. J. Milewskiego.

 

1941 czerwiec 14, Mińsk, - Komunikat ludowego komisarza bezpieczeństwa państwowego BSRR o aresztowaniu komendanta obwodu łomżyńskiego ZWZ

GT. ŚCIŚLE TAJNE
DO SEKRETARZA KC KP(b) BIAŁORUSI
towarzysza PONOMARENKI (osobiście)
m. Mińsk

KOMUNIKAT SPECJALNY

Z danych agenta UNKGB obwodu białostockiego - "MATROSA", rozpracowującego uczestników k/r powstańczej organizacji "Związek Walki Zbrojnej" dowiedzieliśmy się, że 6 czerwca br. do Łomży przybył komendant k/r powstańczej organizacji powiatu łomżyńskiego - CIEŚLEWSKI Stanislaw, syn Antoniego, pseudonim "Wąsik", który polecił naszemu informatorowi "Matrosowi" odnaleźć na przedmieściu Łomży nauczyciela FRANUS Franciszka, pseudonim "BEŁZA" i wezwać go 13 czerwca tego roku do siebie na kwaterę w celu spotkania z "WĄSIKIEM".

"BEŁZA" mianowany został przez "Oskara" (aresztowany) na zastępcę komendanta powiatowego i komendantem organizacji "ZWZ" w mieście Lomży.

W ciągu dnia 13 czerwca tego roku do domu naszego informatora "MATROSA" (wcześniej był dowódcą plutonu w mieście Lomża) przybył "WĄSIK"' i "BELZA".

"WĄSIK" w rozmowie potwierdził mianowanie "BEŁZY" zastępcą komendanta powiatowego i komendantem "ZWZ" w mieście Łomża, a naszego informatora członkiem sztabu k/r powstańczej organizacji "ZWZ" w mieście Łomża.

W dalszej rozrmowie "WĄSIK" polecił rozwijać działalność powstańczą w mieście Łomża i przy tym wymienił trzech dowódców plutonów. Po ustaleniu zasad łączności, obiecał w najbliższych dniach przysłać rozkaz i instrukcje do działalności.

Po wyjściu z kwatery naszego informatora "WĄSIK" został w mieście po cichu aresztowany i dostarczony do UNKGB obwodu białostockiego.

Podczas rewizji "WĄSIKA" przejęto szyfr. FRANUS Franciszek ze względów operacyjnych na razie pozostaje na wolności. Przesłuchania "WĄSIKA" ukierunkowane są na ustałenie jego praktycznej k/r działalności w okresie przebywania w powiecie łomżyńskim.

O wynikach zamelduję.

LUDOWY KOMISARZ BEZPIECZEŃSTWA PAŃSTWOWEGO
BIALORUSKIEJ SRR
(podpis) (Ł. CANAWA)
"14" czerwca 1941 r.
Nr 3843
Oryginał, maszynopis.

Źródło: M. Gnatowski Niepokorna Białostocczyzna. Opór społeczny i polskie podziemie niepodległościowe w regionie białostockim w latach 1939-1941 w radzieckich źródłach, Białystok 2001.

 

1940 czerwiec 24, Mińsk - Pilny meldunek ludowego komisarza spraw wewnętrznych BSRR uzupełniający informacje o rozbiciu sztabu polskiego podziemia na uroczysku Kobielno nad Biebrzą

ŚCIŚLE TAJNE
DO SEKRETARZA KC KP(b) BIAŁORUSI
towarzysza PONOMARENKI
m. MIŃSK

PILNY MELDUNEK

W uzupełnieniu mojego meldunku nr 2/3101, z 23/VI-40 r. informuję: w trakcie przesłuchań aresztowanych bandytów - WIESIOŁOWSKIEGO, MACIEJEWSKIEGO i DĄBROWSKIEGO, a także w wyniku działań agenturalnych ustalone zostało dokładne miejsce przebywania sztabu kierowniczego bandy, na styku jedwabnieńskiego i mońkowskiego rejonów, obwodu białostockiego, w miejscowym uroczysku Kobielno, w gęstym lesie otoczonym bagnami.

Zgodnie z wcześniej opracowanym planem operacji w celu likwidacji bandy do tej miejscowości rzucona została grupa operacyjna pracowników NKWD, żołnierzy naszych wojsk i batalionu cekaemów RKKA.

23 czerwca, o godzinie 8.00 rano, grupa operacyjna okrążyła miejsce dyslokacji bandy. W trakcie mającej miejsce strzelaniny między naszą grupą i bandytami sztab kierowniczy bandy został w całości rozbity: zabito 9 osób i wzięto do niewoli 7 osób.

Wzięci żywymi:

  1. CHMODZIŃSKI Jakub, syn Bronisława, były podporucznik wojska polskiego, zastępca szefa sztabu bandy.
  2. CHALIŃSKI Adam, syn Antoniego, łącznik bandy z organizacjami powstańczymi.
  3. KURKUS Kazimierz, syn Stanisława, kapral byłego wojska polskiego, były kierownik oddziału rejonowego poczty w Jedwabnem, przeszedł na nielegalne położenie w maju.
  4. NAROWSKI Bronisław, syn Jana, niedawno wrócił z Litwy, gdzie był internowany podczas wycofywania się wojsk polskich.
  5. PIEDRZYCKI Antoni, syn Wincentego, z rodziny chłopskiej, aktywny członek organizacji powstańczej, w kwietniu przeszedł na nielegalne położenie.
  6. ZANIECKI Józef, syn Mikołaja, nielegalnie przybył z Ostrołęki (Niemcy), był łącznikiem w bandzie.
  7. CHLAWIŃSKA Julia, córka Stanisława, przybyła niedawno nielegalnie z Warszawy.

Wśród zabitych rozpoznano i ustalono nazwiska:

  1. MICKIEWICZ Adam, były podporucznik wojska polskiego, członek sztabu wykrytej przez nas w kwietniu podziemnej organizacji w Białymstoku, po likwidacji której przeszedł na nielegalne położenie i w bandzie pełnił funkcję zastępcy dowódcy.
  2. USIECKI Henryk, pseudonim "Budrys", podchorąży byłego wojska polskiego, w bandzie pełnił funkcję zastępcy szefa sztabu.
  3. ODYNIEC Antoni, pseudonim "GROM", starszy sierżant byłego wojska polskiego.
  4. PRZYBYLAK (imienia i imienia ojca na razie nie ustalono).
  5. LEUDZIŃSKA Jadwiga, przybyła niedawno nielegalnie z Warszawy, członek organizacji powstańczej.
  6. WOJSŁAWOWICZ (imię i imię ojca nie ustalono), podlegała represjom jak żona leśnika przebywającego na nielegalnym położeniu.

Nazwisk pozostałych trzech zabitych osób nie ustalono. Z naszej strony strat nie było.
[...]

Źródło: M. Gnatowski Niepokorna Białostocczyzna. Opór społeczny i polskie podziemie niepodległościowe w regionie białostockim w latach 1939-1941 w radzieckich źródłach, Białystok 2001.

 

GEN. ROWECKI DO CENTRALI :

Stan organizacyjny ZWZ - Straty i uzupełnienia - Obszary i okręgi na terenach obu okupacji - Akcje specjalne - Organizacje wojskowe podlegające ZWZ -Szare Szeregi - Sprawy ZWZ na terenie b. okupacji sowieckiej po 22 czerwca 1941

Wacława O. VI L. Dz. 471/43 - 478/42
Dnia 1 października 1841 r. Dnia 10 - do 18 lutego 1942 r.
Przez Beya
[...]

ROZDZIAŁ C.

OKUPACJA SOWIECKA

I. PRZED WYBUCHEM KONFLIKTU NIEMIECKO-SOWIECKIEGO DNIA 22.VI.1941

[..]
b) Okręg Białystok. Prawie na wszystkie lokale kontaktowe Kmdy Okr. były naloty NKWD. To samo miało miejsce również i w terenie, w Obwodach i placówkach.

Aresztowania rozpoczęły się w styczniu br. i objęły teren Obwodu Białystok, Łomża i Augustów (Podokręg suwalski okupacji niemieckiej).

W dniu 18.I. br. aresztowany został w Grodnie szef sztabu Okręgu ob. Kalikst, który według wszelkiego prawdopodobieństwa wsypał kmdta Okr. - ob. Prawdzica i innych. W kilka dni po aresztowaniu ob. Kaliksta został zabrany ob. Prawdzic i kier. łączności ob. Marta.

W lutym br. wpadli na kwaterze ob. Mścisława kurierzy KG - ob. Kazik i ob. Boruta.

W marcu br. zginął bohatersko z bronią w ręku ob. Jackowski, kmdt Obw. Łomża (zastrzelił dwu NKWD).

W kwietniu aresztowano kmdta obw. Szczuczyn - ob. Zarembę, kmdta Obwodu Białystok - ob. Oskara. W maju zginął bohatersko kmdt Obw. Augustów - ob. Jastrząb i jego z-ca ob. Rożałowski. W czerwcu aresztowany był kmdt Obw. Łomża - ob. Wąsik. Poza tym aresztowano wielu kmdtów rejonów, placówek i członków organizacji.

Po aresztowaniu ob. Prawdzica komendę Okręgu objął ob. Mścisław. W Okręgu Białystok zorganizowanych zostało 11 Obwodów, w tym 10 powiatów i 1 miasto. Sztaby Obwodów składały się z 5 ludzi: kmdt, referent organizacyjny, a zarazem z-ca komendanta, kierownik ref. II, kier. Ref. III i kier. łączności.

Kmdt Okręgu ob. Mścisław nie miał łączności z pozostałymi Okręgami Obszaru Nr I, tzn. Polesiem i Nowogródkiem, a także z Obszarem Nr III i samodzielnym Podokręgiem suwalskim.[...]

12. Okręg Białystok.

Okręg podzielony na 6 Inspektoratów rejonowych - 14 Obwodów. Kmdt Okręgu i szef sztabu bez zmiany - ob. Mścisław, mjr piech. i ob. Las, mjr dypl. piech. Sztab niekompletny.

Oddziały bojowe uzupełnione prawie wszędzie do pełnego stanu. Szkolenie dowódców i oddziałów odbywało się w myśl wytycznych Komendy Obszaru.

Zadania bojowe rozpracowano w każdym ognisku walki w drodze ćwiczeń aplikacyjnych, częściowo w terenie. W ramach Kedywu zorganizowano 3 rej. dyw. przy Inspektoratach rej.: podlaskim, białostockim, grodzieńskim. Ośrodki Kedywu istnieją przy każdym Obwodzie. Patrole dyw.-sab. utworzono przy większości placówek. Po szeregu dużych aresztów na terenie Okręgu i w związku z powołaniem trzech roczników młodzieży na roboty do Prus, część naszych żołnierzy i duża ilość młodzieży musiała opuścić swoje miejsce zamieszkania i ukryła się w lasach. Aby nie dopuścić do zmarnowania tych sił, względnie przystąpienia do band komunistycznych - rozpoczęto organizację oddziałów partyzanckich przy Obwodach: Szczuczyn koło Łomży, Augustów, Białystok - powiat, grodzieński prawy.
[...]

Źródło: Armia Krajowa w dokumentach, t. 2, Warszawa 1990, s. 92.


Okupacja niemiecka - źródła

Projekt rozkazu dotyczącego przekształcenia ZWZ w Armię Krajową

Projekt rozkazu dotyczącego przekształcenia ZWZ w Armię Krajową

Źródło: Armia Krajowa w dokumentach, t. 2, Warszawa 1990.

 

Organizacja i obsada 33 Pułku Piechoty m[iejsce] p[ostoju] Łomża (czerwiec 1944 r.)

Funkcja Stopień Nazwisko i imię Pseudonim
Dowódca Pułku mjr. tyt. Cieślewski Stanisław Lipiec
Szef Sztabu Pułku kpt. Makowski Tadeusz Ludwik
Oficer Łączności por. Abramowicz Jan Drucik
Oficer ywiadu ppor. Wilhelmi Zdzisław Powój
D-ca plutonu pion. kpt. Tyszka Czesław Bystry
D-ca Kedywu i Dywersji chor. Kozłowski Edward Orzeł
D-ca Bezpieczeństwa por. Chojnowski Franciszek Lubicz
Szef BIP ppor. c. w. Lustich Czesław Profesor
Kwatermistrz Pułku kpt. Bieniek Andrzej Lot
Oficer Zaopatrzenia ppor. Pawlak Józef Krakus
Oficer Żywnościowy ppor. Dąbrowski Walery Garbaty
Lekarz Pułku ppor. Rydzewska Teodora Jadwiga
Kapelan Pułku kapelan O. Atanazy  
I Batalion
D-ca Batalionu kpt. Siejak Józef Sak
D-ca 1 komp. ppor. Kołomiński Wacław Czarny
D-ca 2 komp. por. Żebrowski Franciszek Wyd
D-ca 3 komp. ppor. Skrodzki Apolinary Sław
D-ca komp. ckm por. Jakubiak Stanisław Gruby, Kurp
II Batalion
D-ca batalionu kpt Olszak Władysław Szarecki
D-ca 4 komp. ppor. Terlecki Bogdan  
D-ca 5 komp. ppor. Wyrwas Gawron
D-ca 6 komp. ppor. Stępień Józef Olecko
D-ca komp. ckm ppor. Olszak Franciszek Brat
III Batalion
D-ca batalionu kpt. Sokołowski Jan Maj
D-ca 7 komp. por. Chmielewski Tadeusz  
D-ca 8 komp. por. Puchalski  
D-ca 9 kromp. ppor. Ciołkowski Henryk Szczara
D-ca komp. ckm chor. Węgrowski Wacław Drab
IV Batalion
D-ca batalionu kpt. Roszkowski Konstanty Stary
D-ca 10 komp. por. Przybylski Wojciech  
D-ca 11 komp. por. Ramatowski Józef Rawicz
D-ca 12 komp. por. Madej Stanisław Kruk
D-ca komp. ckm por. Kwaśkiewicz Stefan Kwas

Źródło: W. Zajdler-Żarski, Ruch oporu w latach 1939-1944 na Białostocczyźnie. Referat materiałowy, t. 1-4, Warszawa 1964, sygn. III/50/33, II/50/33a.

Zestawienie bojowych akcji wykonanych przez oddziały partyzanckie AK na terenie Obwodu Łomżyńskiego w okresie okupacji niemieckiej

Październik 1942 r.

Oddział partyzancki rozbił w Wiźnie areszt i uwolnił aresztowanych członków organizacji.

Grudzień 1942 r.

Oddział Kedywu, pod dowództwem "Wiki", zaatakował posterunek żandarmerii w Miastkowie. Zastrzelony został konfident niemiecki nazwiskiem Kontrym, a żandarmi otrzymali karę chłosty. Zdobyto uzbrojenie i sprzęt wojskowy.

Styczeń 1943 r.

Przy pomocy dobrze zorganizowanej akcji z zewnątrz, uwolniono z więzienia w Łomży: inspektora "Bruzdę", komendanta obwodu "Lipca" i członków sztabu obwodu. W akcji wyróżnili się: "Teresa", strażnik więzienny "Żaryn" oraz "Wojciech", który opracował plan uwolnienia.

Kwiecień 1943 r.

Oddział AK, pod dowództwem "Jastrzębia", zaatakował pod wsią Sławiec 10 żandarmów z Miastkowa, jadących na obławę. Oddział pod dowództwem "Karasia" zajął Wiznę, rozbijając posterunek żandarmerii. Zdobyto uzbrojenie oraz wymierzono karę chłosty amtskomisarzowi za gnębienie Polaków.

Maj 1943 r.

W okolicy Srebrnego Borku oddział "Bystrego" starł się z patrolem żandarmerii. Dwóch żandarmów zostało rannych.

Czerwiec 1943 r.

Oddział Armii Krajowej, pod dowództwem "Lipca", wziął do niewoli trzech wysokich urzędników niemieckich, m. in. barona von Gruben i jego ekipę mierniczą. Zwolnienie ich z niewoli nastąpiło pod warunkiem wypuszczenia na wolność z więzienia w Łomży wszystkich aresztowanych Polaków. Z kolei patrol Kedywu, pod dowództwem "Wiki", zlikwidował we wsi Uśnik Pikułowa, konfidenta żandarmerii ze Śniadowa.

Sierpień 1943 r.

6 sierpnia patrol Kedywu rozbił urząd gminy w Szczepankowie, niszcząc papiery urzędowe. Dwa dni później rozbrojono załogę majątku Tarnowo.

Wrzesień 1943 r.

Oddział Kedywu, zlikwidował placówkę ochrony leśnej w majątku Pniewo. Budynek spalono. Straty własne: zabity został d-ca "Wiki", ranni: "Lew", "Siekiera" i "Pług". Straty niemieckie - sześciu rannych. Natomiast oddział, pod dowództwem ppor. "Nike", opanował majątek Kurii Biskupiej w Łomży - Marianowo k/Piątnicy, który był zarządzany przez Niemców. W walce zabito jednego Niemca, dwóch uprowadzono. Zdobyto broń i żywność. W akcji zginął ppor. "Nike".

Marzec 1944 r.

Grupa pod dowództwem "Lipca" rozbiła posterunek żandarmerii w Radziłowie. W tym samym miesiącu oddział pod dowództwem "Bruzdy", na szosie Wizna - Łomża odbił aresztowanych Polaków wiezionych na stracenie. Straty własne: jeden zabity, inspektor "Bruzda" został ranny. Straty nieprzyjaciela: trzech zabitych i czterech rannych.

Kwiecień 1944 r.

Przeprowadzono akcję na nadleśnictwo w Jednaczewie, gdzie rozbrojono załogę niemiecką.

Maj 1944 r.

Oddział AK dokonał napadu na posterunek żandarmerii w Zawadach. Zabito dwóch żandarmów i czterech "własowców". W tym miesiącu przeprowadzono także akcję pacyfikacyjną terenu Tykocin-Mońki, Knyszyn. Działała tam zorganizowana przez Gestapo grupa partyzancka. Oddział rzekomych partyzantów występował jako grupa "Białego Orła". Po sześciodniowym pościgu, w którym pomagała ludność wiejska, bandę zlikwidowano. Zdobyto broń i amunicję. 25 maja na trasie Białystok-Łomża oddział "Warta" ostrzelał z zasadzki 3 samochody niemieckie, zabijając dwie osoby.

Czerwiec 1944 r.

Oddział AK w sile siedmiu ludzi, pod dowództwem "Bruzdy", ostrzelał z zasadzki żandarmerię koło wsi Boguszki. W tym samym miesiącu oddział AK, pod dowództwem "Maja" łącznie z oddziałem partyzanckim sowieckim płk. Wojciechowskiego, zaatakował tabor "własowców", który został rozbity. Wielu "własowców" zginęło, zdobyto uzbrojenie i umundurowanie. 29 czerwca Oddział Armii Krajowej, pod dowództwem "Szareckiego", został zaskoczony we wsi Żelazne-Piastunowo przez pościg żandarmów z Kolna. W czasie walki poległo dziewięciu żołnierzy AK. Oddział uratował się dzięki interwencji żandarma, Józefa Knapa, żołnierza AK, który skierował swój pistolet maszynowy przeciw żandarmom. Niespodziewany ogień pozwolił na opanowanie sytuacji i zniszczenie pościgu wroga. Dzień później pluton pod dowództwem "Łabędzia" ze wsi Zabiele odbił aresztowanych we wsi Cieloszka. Akcję przeprowadzono na moście koło Turośli. Zabito kilku konwojujących policjantów. Akcja przeprowadzona została bez strat własnych.

Lipiec 1944 r.

Oddział partyzancki w sile dwunastu ludzi, pod dowództwem "Ryby", zaatakował we wsi Kościołek trzech rabujących Niemców. Podoficer niemiecki został zabity, a dwóch wzięto do niewoli. Doszło do starcia z oddziałem niemieckim. W wyniku walki jeden żołnierz niemiecki został zabity, a dwóch SS-manów wziętych do niewoli rozstrzelano. We wsi Uśnik rozbito oddział kolaborantów białoruskich. Również w tym miesiącu oddział pod dowództwem "Lipca", natknął się na grobli Grądy-Wizna na tabor niemiecki. W wyniku walki cały tabor został rozbity i spalony. Oddział wycofał się bez strat w rejon Strękowej Góry. Partyzanci schwytali także dwóch oficerów gestapo, których po badaniach rozstrzelali. Oddział AK w sile 100 ludzi, pod dowództwem "Maja", uderzył na tyły niemieckie w rejonie Biebrza-Narew. Pod wsią Cydzyn pomiędzy Dobrzyjałowem a Piątnicą, oddział AK z Kolna odbił konwój aresztowanych w Zabielu. Zginęło kilku żandarmów, m. in. znany kat-żandarm z Małego Płocka - Rauch.

Sierpień 1944 r.

W związku z akcją "Burza", przeprowadzono koncentrację 33 pp. AK w sile dwóch batalionów w rejonie nad Narwią obok Wizny oraz jednego batalionu w rejonie Szczepankowa. Zgrupowania te dokonały wielu wypadów na cofające się oddziały niemieckie m .in.:

  • w wypadzie na oddział "własowców", koło wsi Grądy, rozbrojono 40 żołnierzy wroga,
  • na bagnach Kleczewo-Podosie stoczono walkę na kolonii Krukowo,
  • oddziały 33 pp. AK, pod dowództwem majora "Bruzdy", zaatakowały z bagien nad Narwią wojska niemieckie, które poniosły duże straty.

Źródło: W. Zajdler-Żarski, Ruch oporu w latach 1939-1944 na Białostocczyźnie. Referat materiałowy, t. 1-4, Warszawa 1964, sygn. III/50/33, II/50/33a.


W Polsce Ludowej

19 I 1945 r. gen. Leopold Okulicki "Niedźwiadek" rozwiązał Armię Krajową. Po nieudanych próbach powołania organizacji "NIE" (Niepodległość) struktury i kadry AK przejęła Delegatura Sił Zbrojnych.

Rozbrajanie i aresztowania ujawniających się żołnierzy AK przez wojska sowieckie doprowadziły komendanta okręgu ppłk. "Mścisława" do przekonania, iż zaczyna się nowa okupacja. W lutym 1945 r. ppłk Władysław Liniarski zmienił nazwę Okręgu AK na Armię Krajową Obywatelską (używano także nazw: Armia Krajowa Obywateli, Obywatelska Armia Krajowa). Głównym celem, jaki postawił przed organizacją, było prowadzenie dalszej walki o niepodległość kraju. Podobnie postąpili komendanci pozostałych okręgów AK.

Umacniający się na zajętych przez wojska sowieckie terenach komuniści za głównych swych przeciwników uznali władze polskie w Londynie oraz członków organizacji niepodległościowych, w tym również Armii Krajowej. Nasilały się aresztowania. Więźniowie bardzo często byli katowani przez oficerów NKWD oraz UB i wywożeni w nieznanym kierunku. Żołnierzom AK i innych formacji podziemnych zarzucano działanie na szkodę państwa i niechęć do ZSRR. Wielu z zatrzymanych po brutalnym śledztwie zostało skazanych na karę śmierci lub długoletnie więzienie.

Nie godząc się z taką sytuacją walczono z rządami komunistycznymi. Wiosną 1945 r. oddziały partyzanckie przeszły do ofensywy i opanowały niemal cały teren województwa. W kwietniu żołnierze AKO między innymi rozbroili posterunki MO w Drozdowie, Kolnie, Lachowie i Kuziach. Stoczyli też zakończoną niepowodzeniem walkę z oddziałem szturmowym UBP. W nocy z 8 na 9 maja 100-osobowe zgrupowanie oddziałów AKO dowodzonych przez ponownie działającego w konspiracji inspektora łomżyńskiego mjr. Jana Tabortowskiego "Bruzdę" opanowało Grajewo. Atakiem na Komendę Powiatową MO kierował Franciszek Warzyński "Wawer", Antoni Kurowski "Olszyna" blokował komendanturę wojenną, a sam "Bruzda" ze Stanisławem Marchewką "Rybą" atakował Powiatowy Urząd Bezpieczeństwa Publicznego. Podczas akcji rozbrojono posterunek milicji i zdobyto siedzibę PUBP, z którego aresztu uwolniono 64 więźniów. W trakcie walk zginął wartownik PUBP, który otworzył ogień do zbliżających się partyzantów oraz dwóch funkcjonariuszy NKWD z wojennej komendantury miasta. Zdemolowano pomieszczenia starostwa i urzędu skarbowego niszcząc dokumentację. W drodze powrotnej partyzanci rozbroili posterunek milicji w Szczuczynie oraz zlikwidowali sowiecki bunkier łączności specjalnej, którego załogę rozstrzelano. Oprócz tego w maju pod wsią Wyrzyki zabito i raniono 16 pracowników UBP oraz zabito w walce 7 żołnierzy sowieckich pod wsią Borkowo.

Latem 1945 r. w wyniku działalności zgrupowań partyzanckich AKO i oddziałów NZW większość terenów województwa została uwolniona od wpływów administracji Rządu Tymczasowego. 90% posterunków milicji zostało rozbrojonych, a urzędy gminne rozbite. Komuniści utrzymywali władzę tylko w miastach powiatowych, gdzie stały silne garnizony wojsk sowieckich bądź oddziały KBW. Na zebraniach Polskiej Partii Robotniczej oraz w Wojewódzkim Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego mówiono o groźbie wybuchu na Białostocczyźnie powstania antykomunistycznego.

Pod koniec lipca 1945 r. UB aresztowało komendanta Okręgu AKO Białystok ppłk. "Mścisława", który na żądanie Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego wezwał członków AK do ujawnienia się. Kilka dni później, w przemyconym z więzienia "grypsie" "Mścisław" odwołał to wezwanie.

We wrześniu struktury AKO weszły w skład Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość. Zgodnie z nowymi rozkazami zdemobilizowano duże zgrupowania partyzanckie oraz zmniejszono obsady sztabów obwodów. Na przełomie lat 1945/1946 doszło w powiecie łomżyńskim do konfliktu nowopowstałej organizacji z Narodowym Zjednoczeniem Wojskowym. Żołnierze NZW dopuszczali się napadów na członków WiN, a nawet rabunków ludności cywilnej.

W lutym 1946 r. w woj. białostockim oraz wschodnich terenach woj. warszawskiego, które wchodziły w skład okręgów AK-WiN i NZW Białystok oraz na północnej Lubelszczyźnie jednostki UB-KBW spacyfikowały kilkaset wsi, w których aresztowano blisko 3800 osób, zabito 129. Nie zlikwidowano jednak ani jednego oddziału partyzanckiego.

Jesienią 1946 r. wobec sfałszowania wyników czerwcowego referendum podziemie niepodległościowe zaczęło słabnąć - rozwiały się nadzieje na interwencję aliantów zachodnich i wybuch III wojny światowej. Polskim i sowieckim służbom bezpieczeństwa coraz łatwiej było przeniknąć do struktur organizacji konspiracyjnych.

22 lutego 1947 r. Sejm uchwalił ustawę o amnestii dla członków konspiracji niepodległościowej. W woj. białostockim ujawniło się ok. 10 tys. członków AK-WiN i NZW, co stanowiło prawdopodobnie ok. 50 - 70% faktycznych stanów liczbowych obu organizacji. Władze komunistyczne wykorzystały ten fakt i rozpoczęły aresztowania części ujawnionych osób. Zawarte z AK-WiN porozumienie dotyczące ujawnienia sił i nie represjonowania członków organizacji zostało złamane. UB wykorzystało zdobyte w czasie ujawnienia informacje do stworzenia szerokiej sieci agenturalnej.

Jesienią 1947 r. Wojewódzki Urząd Bezpieczeństwa Publicznego za najbardziej zagrożone działalnością "band" uznał powiaty: Łomża, Wysokie Mazowieckie, Bielsk Podlaski oraz Białystok. Teren ten podzielono na 3 rejony, do których skierowano większość oddziałów KBW oraz pododdziały 18 Dywizji Piechoty WP. Łącznie siły te liczyły blisko 1300 żołnierzy. W tym czasie wszystkie oddziały partyzanckie NZW i byłego AK-WiN liczyły nie więcej niż 100 ludzi. Działania te doprowadziły do niemal całkowitej likwidacji zbrojnego podziemia.

W ujawnieniu się szansę na rozpoczęcie normalnego życia widzieli także "Bruzda" i "Lipiec". Niestety nadzieje te okazały się niemożliwe do realizacji w istniejącej wówczas rzeczywistości. Podejmowane przez UB próby nakłonienia obu dowódców do współpracy zadecydowały o opuszczeniu przez nich, prawdopodobnie w kwietniu 1949 roku, Warszawy i powrotu na ziemię łomżyńską. Jan Tabortowski powrócił jeszcze do stolicy, jednak zagrożony aresztowaniem ponownie zaczął się ukrywać. Trzy lata później, 27 sierpnia 1952 r. otoczony przez grupę operacyjną KBW we wsi Grądy Małe, pow. Łomża, zginął w czasie walki kpt. Stanisław Cieślewski "Lipiec", były komendant obwodu ZWZ - AK Łomża, zastępca inspektora łomżyńskiego AK-WiN "Bruzdy". Wraz z nim, w zabudowaniach Bronisława Chojnowskiego i Jarosława Modzelewskiego, ukrywał się były zastępca komendanta obwodu AK-WiN Łomża Józef Ramotowski "Rawicz", który dostał się do niewoli. Skazano go na 7 lat więzienia. W trakcie walki zginęło także dwóch mieszkańców wsi Grądy, których UB-ecy używali jako tarczy ochronnej.

Niemal równo dwa lata później, 25 sierpnia 1954 r. w czasie akcji na posterunek milicji w Przytułach, pow. Łomża zginął mjr J. Tabortowski "Bruzda", były inspektor łomżyński AK-WiN.

Jako ostatni 30 września 1957 r. został zabity we wsi Jeziorko, pow. Łomża, otoczony przez grupę operacyjną UB - MO - ppor. "Ryba", były szef samoobrony w łomżyńskim inspektoracie AK-WiN. Ukrywał się on w bunkrze wykopanym pod stodołą jednego z gospodarzy.

CZEŚĆ ICH PAMIĘCI!


Przeciwko rządom komunistycznym

Akta sprawy Aleksandra Godlewskiego

Akta sprawy Aleksandra Godlewskiego - 1. strona (powiększona wersja: 122 KB)Akta sprawy Aleksandra Godlewskiego - 2. strona (powiększona wersja: 118 KB)Akta sprawy Aleksandra Godlewskiego - 3. strona (powiększona wersja: 88,8 KB)

Źródło: Akta sprawy przeciwko Aleksandrowi Godlewskiemu, Archiwum Państwowe w Białymstoku, syg. AS 189/R1052/46

GEN. KOMOROWSKI DO CENTRALI :

AKCJA PPR I GWARDII LUDOWEJ PRZECIW POLSKIM DZIAŁACZOM NIEPODLEGŁOŚCIOWYM - DENUNCJOWANIE DO GESTAPO - LIKWIDOWANIE ODDZIAŁÓW AK PRZEZ PARTYZANTÓW SOWIECKICH

DEPESZA-SZYFR
Wanda 1 O.VI L. dz. 1009/tjn/44
Dnia 30 stycznia 1944 r Przyjęto 6 lutego 1944 r.
Odczytano 7 lutego 1944 r.

Na 7248 (355):
I. Na odprawie delegatów PPR i dowódców Gwardii Ludowej w lipcu 1943 r. w pow. siedleckim, omawiano projekt likwidacji działaczy niepodległościowych. Sprawę przekazano do decyzji KC PPR z zaleceniem zebrania dodatkowych dokładnych spisów tych działaczy. Na konferencji przywódców PPR i Gwardii Ludowej w pow. krasnostawskim pod przewodnictwem Józefa Pobieziaga ustalono nazwiska przywódców w powiatach południowych Okręgu lubelskiego.

Podobne konferencje odbyły się w rej. krakowskim, białostockim, grodzieńskim, płockim, częstochowskim, radomskim, końskim i innych.

O wystąpieniach oddziałów Armii Ludowej przeciwko polskim organizacjom niepodległościowym donoszą od kilku miesięcy w rej. Kalisza, Pabianic, Tomaszowa, Płocka, Radomska, Starachowic, Skarżyska, Ostrowca, Częstochowy, Łomży, Ostrołęki, Siedlec, Lublina, zwłaszcza przeciw Armii Krajowej.

Źródło: Armia Krajowa w dokumentach t. 3, Warszawa 1990, s. 261.

Szczegółowy rozkaz bojowy nr 0014 sztabu 64 dywizji WW NKWD m. ŁÓDŹ 14.5.45 r.

1. Północna i północno-wschodnia część terytorium polskiego w dalszym ciągu jest zagrożona przez bandytyzm. W ostatnim czasie w województwie białostockim grupy bandyckie AK szczególnie zaktywizowały swoją działalność, wyrażającą się w napadach zbrojnych, dywersjach i terrorze przeciwko przedstawicielom władzy miejscowej, organom służby bezpieczeństwa, oddziałom Armii Czerwonej i wojskom NKWD.

2. W związku z rozporządzeniem nr 31521 z dnia 13.5.45 r. szefa G[-łównego] Z[-arządu] WW NKWD ZSRR, generała lejtenanta tow. SŁADKIEWICZA, 267 pułk strzelecki WW NKWD wchodzi w pełną podległość operacyjną 64 dywizji strzeleckiej WW NKWD i rozlokuje się:
Sztab pułku, pododdziały specjalne i jeden batalion Białystok (9040), jeden batalion - Bielsk [Podlaski] (5040), jeden batalion - Grajewo (4090).

3. Dowódcy 267 pułku strzeleckiego WW NKWD [rozkazuję] skontaktować się na miejscu z lokalnymi organami służby bezpieczeństwa, grupami operacyjnymi kontrwywiadu "Smiersz" i niezwłocznie zaktywizować działania pododdziałów w celu likwidacji bandytyzmu i innych wrogich elementów w województwie.

DOWÓDCA DYWIZJI
GENERAŁ MAJOR
(BROWKIN)
ZAST[-ĘPCA] SZEFA SZTABU DYWIZJI
PODPUŁKOWNIK (OSTANIN)"

Biuletyn Wojskowej Służby Archiwalnej nr 17. Warszawa 1994 r., ss. 191-192.

1945 listopad 22 - Fragment raportu sytuacyjnego Komendy Okręgu WiN Białystok za październik 1945 r.

B. Agentury obce i służby policyjne.

1. NKWD. Wysoko Mazowieck[ie] 6 ludzi przy UBP, d[owód]ca kpt. Rykow, reszta wyjechała dn. 25 X w nieznanym kierunku. Kpt. Rykow ma oficjalną nazwę "sowietnik UBP" .

M[iejscowość] Zambrów - NKWD wyjechało.
M[iejscowość] Ponikiew Duża (pow. Ostrołęka) 7 [z] NKWD - zadanie nie stwierdzono.
Łomża - NKWD wyjechało, pozostał tylko "sowietnik UBP".
B[iały]stok - [ul.] Sienkiewicza 104 - stan 2 [oficerów] plus 14 [szeregowych].
[ul.] Świętojańska 16 - 10 [oficerów] i 92 [szeregowych]
[...]

Białystok:
[ul.] Branickiego 1 - stan 13 plus 40
[ul.] Ogrodowa 2 - stan 14 plus 30
Sokółka - około 150
Ostrów Mazowiecka - 90.

W skład personelu UBP wchodzą najgorsze szumowiny społeczne - złodzieje, bandyci, szpicle gestapo, komuniści i wroga nam mniejszość narodowa - Żydzi i Białorusini.

Metody pracy - te same co NKWD, któremu UBP podlega i którego wytyczne wprowadza w życie.

Ostatnio aktywność UBP osłabła, co zostało spowodowane trwającą akcją likwidowania AK . - Obecnie sporządzają [...] spisy członków AK - jako przygotowanie do nowej fali aresztowań.

Milicja Obywatelska.
Skład personalny [to] w większości analfabeci i półanalfabeci. Większość wrogo nastawiona do sow[ietów] i rządu. Przeważnie wystąpienia służbowe wykorzystują do kradzieży i brania łapówek. Pijaństwo szerzy się w szeregach MO zastraszająco. Załączam dwa rozkazy MO.

Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego.
W Zambrowie dyw[izjon] w składzie 100 ludzi - d[owód]ca por. Orłow.
Białystok - 9 pułk Sł[użby] Wewn[ętrznej] 112 ofic[erów] i 543 szereg[owych].

3. Przejawy terroru indywidualnego i zbiorowego.

pow[iat] Łomża.
27 X obława w m. Korzeniste - aresztowano ob[ywatela] "Kruka" - redaktora pism podziemnych. Zabrano maszynę do pisania i radioodbiornik.
21 X na terenie Jedwabne usiłowała grupa UBP aresztować członków NSZ. Grupa NSZ napadła na samochód UBP, wywiązała się walka w której zabito 7 [funkcjonariuszy] UBP, 3 zaginionych i wielu rannych. Straty NSZ nieznaczne. Walka przekształciła się w zorganizowaną obławę, w której wzięły udział oddz[iały] UBP z B[iałego]stoku i W[arsza]wy.

Pow[iat] i miasto B[iały]stok.
Kapitan [Eliasz] Koton z wojew[ódzkiego] UBP oświadczył, że tylko czeka na ukończenie terminu ujawniania AK. W dalszym ciągu przed komisją likwidacyjną [AK] oświadczył, że posiada dokładne spisy placówek AK i nie będzie się nazywać Koton, jeżeli na tej podstawie nie osadzi reszty bandytów w więzieniu.
[...]

Źródło: T. Łabuszewski, K. Krajewski: Białostocki Okręg AK - AKO, Warszawa 1997 r., s. 797.

1945 listopad 30 - grudzień 1, Warszawa - Fragment wystąpienia mjr. Tadeusza Piątkowskiego - szefa Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Białymstoku - na odprawie szefów WUBP w MBP

Województwo białostockie cechuje ogromna działalność band. Dobrym podłożem dla nich jest szlachecko-szaraczkowy i osadniczy charakter ludności. Działalność band politycznie nieco zmieniona. Mamy NSZ, NZW i AK. NSZ i NZW rozbudowały się kosztem najbardziej reakcyjnej części AK. AK w zasadzie otrzymał rozkaz nieujawniania się i trwania na razie w nieczynności.

Likwidacja AK też nie dała nic konkretnego. Większość ujawnionych to amnestionowani z więzień. Opanowanie przez bandy terenu jest duże. Powiaty: Bielsk Podlaski, Łomżyński, Wysoko-Mazow[iecki], opanowane przez bandy. Dotarcie do nich dla naszych pracowników na razie jest niemożliwe. Bez udzielenia wydatnej pomocy Wojewódzkiemu Urzędowi B[ezpieczeństwa] P[ublicznego] przez Ministerstwo pracować owocnie nie potrafią.

Przyczyny:

1) Na ogólny stan pracowników w Województwie - 800 ludzi, z tego operacyjnych jest 200. W Woj[ewódzkim] Urzędzie pracuje tylko 40 osób, co prawda ludzie oddani sprawie demokracji, ale częstokroć kompletni analfabeci. Jedynymi pracownikami operacyjnymi, na których można się oprzeć, to jest [Eliasz] Koton i Kociołkowskia.

2) Batalion operacyjny dany do pomocy dla rozbijania band jest nieukompletowany, liczy na terenie 160 ludzi. Żołnierze sami muszą sobie zdobywać żywność i paszę dla koni, a jak to technicznie wygląda, wiadomo. Garnizony liczą po 60 ludzi i mają do dyspozycji po jednym samochodzie ciężarowym. Odczuwa się brak benzyny. Jeżeli garnizon opuszcza miasto, jak to miało miejsce w Bielsku, odbył się napad przez bandę liczącą 300 osób .

Sprawa agentury. Agentura jest słabo zorganizowana. Pracujący już agenci często uchylają się od dalszej współpracy, widząc rosnącą siłę band i naszą w stosunku do nich słabość. Bywały wypadki zabójstwa agentów. W grajewskim powiecie był fakt, że chciano naszych 14 osób skierować na fałszywy trop, a później zorganizować napad przy odwróceniu naszej uwagi, w czasie naszej nieobecności. [...].

Źródło: Aparat bezpieczeństwa w latach 1944-1956. Taktyka, strategia, metody, cz. I, red. A. Paczkowski, (Dokumenty do dziejów PRL, z. 5), s. 25-26.

Obwieszczenie o skazaniu na karę śmierci żołnierza AK Jerzego Góralczyka

Obwieszczenie o skazaniu na karę śmierci żołnierza AK Jerzego Góralczyka (powiększona wersja: 37,3 KB)


Dowódcy AK działający na terenie Okręgu Białystok

Cieślewski Stanisław, "Lipiec"

"Lipiec"kpt. - ur. w 1907 r. w Bronowie, gm. Wizna, komendant Obwodu Łomża, zastępca inspektora łomżyńsko-grajewskiego AK-WiN mjr. "Bruzdy". W 1939 r. powołany do wojska, jako ppor. walczył w kampanii wrześniowej. Po powrocie do domu już w październiku 1939 r. rozpoczął działalność konspiracyjną. W czerwcu 1941 r. aresztowany przez NKWD, więziony w Białymstoku. Po wkroczeniu Niemców, wrócił i podjął pracę w konspiracji. Aresztowany przez Niemców 15.11.1942 r., zbiegł z łomżyńskiego więzienia i nadal pełnił dotychczasowe obowiązki. Zatrzymany w Białymstoku przez NKWD, w listopadzie 1944 r. wywieziony do ZSRR. Wrócił do Polski pod zmienionym nazwiskiem. W 1947 r. ujawnił się. Po kilku próbach zmuszenia go przez UB do współpracy zaczał się ukrywać. Nawiązał kontakt z mjr. "Bruzdą" i został jego zastępcą. Zginął 27.08.1952 r. we wsi Grądy Małe, gm. Jedwabne, pow. Łomża w walce z grupą operacyjną UB-KBW. Odznaczony Srebnym Krzyżem Zasługi z Mieczami, Virtuti Militari i dwukrotnie Krzyżem Walecznych.

Kamieński Kazimierz "Gryf", "Huzar"

por. - ur. we wsi Markowa Wólka, gm. Piekuty. W czasie kampanii wrześniowej walczył w 9 pułku strzelców konnych. Dostał się do niewoli niemieckiej, z której uciekł w październiku. W konspiracji od grudnia 1939 r., jeden z pierwszych jej organizatorów na terenie swej gminy. Do zimy 1940 r. pracował w Urzędzie Gminnym w Piekutach, zagrożony aresztowaniem przez NKWD zaczął się ukrywać. W AK początkowo dowódca plutonu, a następnie kompanii. Wiosną 1944 r. objął referat broni w Komendzie Obwodu. W grudniu 1944 został aresztowany przez MO, ale zbiegł z aresztu. W styczniu 1945 r. mianowany szefem Kedywu Obwodu i dowódcą oddziału samoobrony. Wielokrotnie udało mu się rozbić grupy operacyjne NKWD-UB-KBW. Rozbrajał posterunki MO, skutecznie likwidował wrogą agenturę. Nie ujawnił się w 1947 r. Aresztowany w ramach operacji kryptonim "Cezary" prowadzonej przez MBP, która polegała na zorganizowaniu w 1948 r. przez MBP fikcyjnej tzw. V Komendy WiN. "Huzar" przekonany przez podających się za członków tej "komendy" funkcjonariuszy UB, wyjechał (wraz z członkami swego oddziału) do Warszawy, gdzie miał czekać na przerzucenie za granicę. Zamiast tego został aresztowany 28 XI 1952. Skazany na śmierć w procesie pokazowym w Łapach, pow. Wysokie Mazowieckie i stracony 24 X 1953 r.

Liniarski Władysław, "Mścisław", "Wuj"

ppłk - ur. w 1897 r., od 1919 r. w Wojsku Polskim. W czasie kampanii wrześniowej 1939 r. walczył jako dowódca batalionu 62 pp. m.in. w bitwie nad Bzurą. Ranny w walkach w Puszczy Kampinoskiej dostał się do niewoli, z której uciekł w końcu listopada 1939 r. Od stycznia 1941 r. komendant Okręgu ZWZ-AK-AKO Białystok. Po zerwaniu łączności z Komendą Główną w sierpniu 1944 r. (w wyniku nadejścia wojsk sowieckich) kierował samodzielnie Okręgiem AK Białystok. Nie wykonał rozkazu Komendanta Głównego AK gen. "Niedźwiadka" o rozwiązaniu AK. Kontynuował walkę, zmieniając nazwę białostockiej AK na Armię Krajową Obywatelską (AKO). W kwietniu 1945 r. nawiązał łączność z Delegatem Sił Zbrojnych w Warszawie płk. Janem Rzepeckim "Prezesem", któremu podporządkował białostocki Okręg AKO. Aresztowany 31 VII 1945 r. po spotkaniu z szefem Obszaru Centralnego DSZ płk. Janem Mazurkiewiczem "Radosławem". Z więzienia wysłał do swego następcy ppłk. Stanisława Sędziaka "Oseta" list polecający mu ujawnienie okręgu. Kilka dni później zdołał przemycić gryps skierowany do "Oseta", w którym odwoływał poprzednie pismo. Skazany 15 V 1946 r. przez WSR w Warszawie na karę śmierci (w wyniku stosowania tortur na rozprawę wniesiono go na noszach), którą Bolesław Bierut zamienił na karę dziesięciu lat więzienia. W wyniku amnestii z 1947 r. wyrok złagodzono do siedmiu lat. Więziony w Rawiczu. Gdy w 1952 r. zbliżał się termin zwolnienia, został tymczasowo aresztowany pod absurdalnym zarzutem dokonywania wspólnie z hitlerowcami zabójstw wśród ludności cywilnej. Do nowego procesu nigdy nie doszło, ale na wolność wyszedł dopiero w 1955 r. Zmarł w 1984 r. w Warszawie.

Rećko Zbigniew, "13", "Trzynastka"

por. - ur. w 1923 r. w Białymstoku. W konspiracji początkowo w Bojowej Organizacji "Wschód", następnie w AK. Od 1941 r. na polecenie szefa wywiadu BOW pracował jako tłumacz w białostockim gestapo. 31 X 1942 r. kierował akcją uwolnienia z aresztu gestapo czterech oficerów sztabu Okręgu AK Białystok. Zdekonspirowany musiał uciekać. Mianowany szefem Kedywu (podlegały mu oddziały partyzanckie) w Komendzie Obwodu AK Zambrów, jednocześnie pełnił funkcję zastępcy szefa Kedywu Okręgu. Aresztowany w marcu 1945 r. przez oddział NKWD po starciu z ochroną radiostacji sztabu Okręgu AK. Uciekł z białostockiego więzienia 9 V 1945 r. Został szefem Kedywu Okręgu AKO, następnie adiutantem Prezesa Okręgu WiN ppłk. M. Świtalskiego "Juhasa". Zginął w nocy 10/11 X 1946 r. w walce z funkcjonariuszami milicji, zaskoczony przez pluton operacyjny MO koło wsi Wólka Mała, pow. Wysokie Maz. Odznaczony Virtuti Militari III klasy i jako jeden z dwóch żołnierzy Okręgu - trzykrotnie Krzyżem Walecznych.

Rybnik Aleksander, "Dziki", "Jerzy"

ppłk - ur. 1906 r. w Starosielcach koło Białegostoku. W kampanii wrześniowej 1939 r. dowodził kompanią piechoty w batalionie KOP Wołożyn. Następnie został dowódcą batalionu piechoty w pułku KOP wchodzącym w skład Grupy Operacyjnej "Boruta" gen. Boruty-Spiechowicza. W listopadzie 1939 r., w Wilnie, wstąpił do ZWZ. W pierwszych dniach kwietnia 1941 r. mianowany komendantem garnizonu Wilno, aresztowany 12 kwietnia. 22 czerwca, w czasie nalotu niemieckich bombowców na dworzec kolejowy w Wilnie, uciekł ze stojącego na dworcu transportu, którym miał być wywieziony na Syberię. Na początku 1942 r. został komendantem Obwodu AK Słonim w Okręgu AK Nowogródek. Zagrożony aresztowaniem, w drugiej połowie 1943 r. opuścił stanowisko i schronił się na terenie woj. białostockiego, gdzie w grudniu objął Obwód Białystok-powiat. Od października 1944 r. inspektor białostocko-sokólski; w październiku 1945 r. mianowany zastępcą Prezesa Okręgu WiN Białystok zachował stanowisko inspektora suwalsko-augustowskiego i białostocko-sokólskiego. Aresztowany 19 IV 1946 r. przez grupę WP pozorującą oddział NZW. Sądzony w pokazowym procesie Inspektoratu suwalsko-augustowskiego WiN (24 oskarżonych), który odbywał się w sali białostockiego kina "Ton" w dniach 18-20 VII 1946 r. Wraz z sześcioma podwładnymi skazany na karę śmierci. Wyrok wykonano 11 IX 1946 r.

Szendzielarz Zygmunt, "Łupaszka"

mjr - ur. 1910 r. we Lwowie. W kampanii wrześniowej 1939 r. w szeregach Wileńskiej Brygady Kawalerii. W konspiracji od 1940 r., początkowo na terenie Wilna. Ze zlikwidowanego przez sowiecki oddział partyzancki oddziału por. Antoniego Burzyńskiego "Kmicica" utworzył słynną później V Wileńską Brygadę AK, która stoczyła kilkadziesiąt zwycięskich walk z oddziałami niemieckimi, litewskimi i sowieckimi. Po okrążeniu brygady w lasach pod Porzeczem 23 VII 1944 r. "Łupaszka" rozwiązał oddział polecając przedzieranie się małymi grupami w Białostockie. Po nawiązaniu kontaktu z Komendą Okręgu AK Białystok wiosną 1945 r. przystąpił do odtwarzania V Brygady, która w okresie IV-IX 1945 r. stoczyła na terenie powiatu Bielsk Podlaski wiele zwycięskich walk z oddziałami NKWD, UB i LWP. We wrześniu 1945 r. zdemobilizował oddział i wyjechał do Gdańska, gdzie podporządkował się ppłk. Antoniemu Olechnowiczowi "Pohoreckiemu", komendantowi Wileńskiego Okręgu Mobilizacyjnego AK, na którego rozkaz wiosną 1946 r. odtworzył V Brygadę (podporządkowana mu była również, działająca w Białostockiem, VI Brygada "Wiktora" - "Młota"), która działała na terenie Borów Tucholskich, w Olsztyńskiem i Białostockiem. Aresztowany przez MBP 30 VI 1948 r. w Zakopanem, gdzie ukrywał się. 2 XI 1950 r. Skazany przez WSR w Warszawie na karę śmierci, którą wykonano 8 II 1951 r. Jeden z najsłynniejszych partyzantów Polskiego Państwa Podziemnego.

Tabortowski Jan, "Bruzda"

"Bruzda"mjr - ur. 1906 w Nowogródku. W 1930 r. ukończył Szkołę Artylerii w Toruniu. W kampanii wrześniowej dowodził pociągiem pancernym. W konspiracji od grudnia 1939 r. Aresztowany w listopadzie 1942 r. przez łomżyńskie gestapo uciekł z więzienia w Łomży. Od kwietnia 1944 inspektor łomżyński (obwody: Łomża i Grajewo). W akcji "Burza" dowodził 33 pp. AK; aresztowany przez kontrwywiad wojskowy sowieckiej 47 Armii we wrześniu 1944 r., po kilku dniach uciekł i ponownie objął funkcję szefa III inspektoratu. Organizator jednej z najgłośniejszych akcji białostockiego podziemia - dwustuosobowe zgrupowanie oddziałów Inspektoratu, 9 V 1945 r. opanowało Grajewo. Uwolniono wówczas z aresztu PUBP członków konspiracji. Prowadził aktywną działalność aż do ujawnienia w kwietniu 1947 r. Wyjechał do Warszawy, gdzie podjął pracę. Nękany przez funkcjonariuszy UB usiłujących zmusić go do współpracy, w 1949 r. wrócił w Łomżyńskie, gdzie ukrywał się wraz z grupą dawnych podwładnych. Zginął w 1954 r. podczas akcji na posterunek MO w Przytułach, pow. Łomża.


Notki biograficzne żołnierzy AK działających na terenie Obwodu Łomżyńskiego

Bagiński Władysław s. Aleksandra ur. 28.06.1916 r., Stawiski, ps. "Wiatr" w konspiracji od 1939 r. Służba Zwycięstwu Polski/Związek Walki Zbrojnej/Armia Krajowa, dowódca drużyny, ujęty przez Powiatowy Urząd Bezpieczeństwa Publicznego w Łomży - 28.03.1947 r.

Bajno Franciszek s. Bolesława, ur. 29.0l.1944 r., Zabiele, ps. "Mały" w konsp. od 1939 r. -SZP/ZWZ/AK, żołnierz 8 komp. 3 bat, uj. PUBP Łomża - 14.04.1947 r.

Balicki Antoni s. Antoniego, ur. 26.09.1924 r., Korzeniste, ps. "Lech", w AK od 1941 r., uj. PUBP Łomża - 2.04.1947 r.

Banach Władystaw s. Jana, ur. 13.03.1913 r., Czerwone ps. "Mewa" w AK od 1941 r., d-ca drużyny. Wojskowy Sąd Rejonowy w dniu 4.11.1952 r. skazał na 8 lat za pomoc oddziałowi "Roga".

Bargielski Bolesław s. Antoniego, ur. 8.02.1896 r., Drozdowo, ps. "Maciej" w konspiracji od 1941 r., w AK od 1942 r., uj. PUBP Łomża 8.04.1947 r

Bargielski Edward s. Jana, ur. 1.12.1918 r., Niewodowo, ps. "Szatan", w AK od VII 1944 r., aresztowany 6.04.1945 r., podczas ucieczki 24.05.1945 r., ciężko ranny zmarł tego dnia o godzinie 20.00.

Bartnicki Jan s. Romana, ur. 7.06.1909 r., ps. "Smukły" d-ca plutonu, później kompanii od 1.06.1944 r., działał później w AKO i WiN.

Biedrzycki Józef s. Józefa, ur. 19.07.1927 r. Łoje Awissa, w AK od 1943 r., później AKO, WiN, uj. PUBP Łomża 2.04.1947 r.

Biedrzycki Władysław s. Piotra, ur. 27.06.1914 r., Dębowo, ps. "Litr" w konspiracji od 1939 r., w AK od 1942 r., później AKO, WiN uj. PUBP Łomża 23.04.1947 r.

Bieniek Andrzej s. Józefa ur. 3.12.1911 r., ps. "Lot", "Sołtys", ppor./kpt. z-ca k-dta obwodu AK Łomża, później przewodnik AKO, odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami - VIII. 1944 r., Krzyż Walecznych - XI 1943 r. i Virtuti Militari - 5 kl. - IX. 1945 r., awansowany d/s porucznika w 1945 r., kapitana - 1945 r.

Cieślewski Marian s. Józefa, ur. 11.01.1918 r., Bronowo, ps. "Maly". AK -1941 r., aresztowany, WSR-13.02.1946 r., skazał na karę śmierci.

Cieślewski Stanisław, ur. 1907 r., ps. "Lipiec", konsp. -X.1939 r., z-ca k-ta, obwodu Łomża, k-dt obwodu, z-ca inspektora łomżyńskiego, d-ca odtwarzanego 33 pp (konspiracyjnego), odznaczony VM - XII.1944 r., dwukrotnie KW: w XI.1942 r. i XI.1943 r., SKZzM w VIII.1944 r., awansowany d/s porucznika: III.1942 r., kapitana III. 1944 r. Zginął 27.08.1952 r. na terenie m. Grądy Małe.

Cieślik Józef s. Stanisława, ur. 12.06.1912 r., ps. "Sosna", w AK - 1942 r., aresztowany, WSR - 4.05.1946 r. skazał na10 lat więzienia.

Cieśluk Franciszek s. Bronisława, ur. 6.03.1921 r., Rakowo Stare, w AK - 1943 r., uj. PUBP Łomża - 18.04.1947 r.

Ciołek Stanisław s. Aleksandra, ur. 7.03.1920 r., Bronowo, ps. "Koluch", w AK - 1942 r., uj. PUBP Łomża - 11. 04. 1947 r.

Ciołkowski Jerzy s. Józefa, ur. 9.11.1910 r., Kolno, ps. "Szczara", w AK - 1942 r. d-ca kompanii, WSR - 2.10.1946 r. skazał na 7 lat więzienia.

Czartoryski Zygmunt s. Aleksandra, ur. 11.08.1904 r. Czartoria, ps. "Karp", w konsp. - 1941 r., d-ca druż. uj. PUBP Łomża - 19.04.1947 r.

Czermańska Jadwiga, ur. 29.09.1919 r., Janczewo, ps. "Chart", w kosp. - 1940 r., uj. PUBP Łomża - 22.04.1947 r.

Czerniawski Eugeniusz (b/d), ps. "Iskra", konsp. - 1942 r., ppor. c. w., referent sanitarny obwodu do IX 1944 r.

Danielewski Mieczysław s. Jana, ur. 30.11.1911 r., Niwkowo, ps. "Jastrząb" w konsp. - 1941 r., uj. PUBP Łomża - 3.04.1947 r.

Danielewski Rajmund s. Rajmunda, ur. 11.08.1903 r., Niwkowo, ps. "Morze" ZWZ/AK - 1941 r. uj. PUBP - 31.03.1947 r. -z-ca d-cy drużyny.

Dziekoński Lucjan s. Antoniego, ur. 20.03.1925 r., Konarzyce, ps. "Dzięcioł" w konsp. - 1942 r., uj. Wojewódzki Urząd Bezpieczeństwa Publiczngo w Białymstoku - 23.04.1947 r.

Falkowski Franciszek s. Franciszka, ur. 1.01.1914 r., Stawiski, ps. "Groźny", "Wdzięczny", w konsp. - 1939 r., d-ca plutonu, awans d/s sierżanta (IX. 1945 r.).

Felter Jakub s. Franciszka, ur. 19.01.1917 r., Kraska, ps. "Śmiały", w konsp. - VII.1942 r., uj. PUBP Łomża - 9.04.1947 r.

Forfa Zygmunt s. Aleksandra, ur. 24.10.1919r. USA, ps. "Grom" w ZWZ - 1940 r., ukończył konspiracyjną Szkołę Podchorążych Rezerwy Piechoty - kpr. pchr. Instruktor w szkole podoficerskiej, uj. PUBP Łomża - 7.03.1947 r.

Frączak Augustyn s. Antoniego, ur. 8.05.1922 r., Niwkowo, ps. "Olsza". W AK - 1944 r., uj. PUBP Łomża - 2.04.1947 r.

Gajewski Zygmunt s. Czesława, ur. 9.04.1924 r., Rogienice, ps. "Magazyn" AK - 1942 r., erkaemista, uj. (b/m) 31.03.1947 r. - żołnierz 10 komp. 4 bat. zdał rkm.

Galiński Eugeniusz s. Stanisława, ur. 11.11.1906 r., Łomża, ps. "Soból" w konsp. - 1942 r. w okresie 1942-1944 -d-ca kompanii, z-ca k-dta obwodu AK Łomża, k-dt rej. Stawiski, awansowany w 1945 r., d/s. por., KW-uj. PUBP Łomża- 14.04.1947 r.

Gościcki Antoni s. Józefa, ur. 20.06.1904 r., Jedwabne, ps. "Pomyka" AK - 1942 r., d-ca sekcji, uj. PUBP - Łomża - 28.03.1947 r.

Korzep Jan s. Aleksandra, ur. 17.08.1923 r., Józefowo, ps. "Burza" AK - 1942 r., łącznik inspektora łomżyńskiego "Bruzdy", uj. PUBP Łomża - 28.03.1947 r.

Korzep Józef s. Piotra, ur. 7.07.1927 r., Zabiele, ps. "Jaskółka" AK - 1944 r., AKO, WiN, uj. PUBP Łomża - 31.03. 1947 r.

Korzep Władysław s. Józefa, ur. 9.01.1912 r., Zabiele, ps. "Kłos" ukończył szkolę podoficerską, kapral, uj. PUBP Łomża - 31.03.1947 r.

Kowalewski Aleksander s. Bolesława, ur. 12.12.1919 r., Borkowo. AK - 1943 r., uj. PUBP Łomża - 31.03.1947 r.

Kowalewski Bronisław s. Waldemara, ur. 21.10.1902., Zabiele, ps. "Kora" konsp. - 1940 r., AK - 1942 r., oficer śledczy żandarmerii okręgu i obwodu AK Łomża, d-ca patrolu egzekucyjnego, uj. PUBP Kolno - 31.03.1947 r.

Kozłowski Józef s. Jana, ur. 18.08.1908 r., Nowogród, ps. "Wilczur" d-ca komp. 8 bat, oficer do zadań specjalnych, ppor., kierował placówką Nowogród, aresztowany 8.09.1944 r., obóz koncentracyjny Gross Rosen, odznaczony KW - VIII.1944 r., SKZzM w maju 1943 r., awansowany d/s ppor. c. w.

Krysiewicz Heronim s. Walentego, ur. 11.02.1900 r., Bronowo, ps. "Kruk" uj. PUBP - 25.03.1947 r. w Łomży.

Krzewski Wacław s. Aleksandra, ur. 31.07.1912 r. Łomża, ps "Malczek" konsp. - 1941 r.,d-ca drużyny, plutonowy, uj. PUBP Łomża - 28.03.1947 r.

Krzynówek Marian s. Józefa, ur. 6.05.1914 r., Wygrane, ps. "Wesoły Kocur" ZWZ/AK - 1941 r., szef kompanii, - plutonowy, w WiN - d-ca kompanii, IX.1945 r. -awansowany d/s sierżanta, uj. PUBP Łomża - 25.03.1947 r.

Krzywda Stanisław s. Aleksandra, ur. 6.10.1906 r., Janowo, ps. "Śliwka" AK - 1944 r., uj. PUBP Łomża - 1.04.1947 r.

Krzyżanowski Wacław s. Józefa, ur. 22.11.1913 r., Romany, ps. "Kruk" konsp. - 1942 r., d-ca plutonu. 8 komp. 3 bat., uj. PUBP Łomża - 1.04.1947 r.

Kubrak Antoni s. Franciszka, ur. 28.10.1917 r., Kolno, ps. "Jastrząb" AK - 1943 r., uj. PUBP Łomża - 31.03.1947 r.

Kubrak Antoni s. Franciszka, ur. 18.04.1892 r., ps. "Kukła", wywiadowca. uj. PUBP Kolno - 31.03.1947 r.

Lustichowa Maria Teresa c. Piotra, ur. 8.03.1909, Turek, ps. "Hanka", "Teresa", konsp. - 1940 r., referentka WSK, porucznik, uj. PUBP Łomża - 28.03.1947 r.

Lustich Czesław (b/d), ps. "Profesor", ZWZ-IV. 1942 r., profesor filozofii, szef BiP obwodu łomżyńskiego.

Lutrzykowski Antoni s. Grzegorza, ur. 16.08.1910 r., Borkowo, ps. "Sajdak" AK - 1943 r., uj. PUBP Łomża - 31.03.1947 r.

Lorenc Stanisław s. Aleksandra, ur. 17.04.1899 r., Kolno, ps. "Stary" ZWZ - 1942 r., uj. PUBP Łomża - 3l.03.1947 r.

Lorenc Zofia c. Władysława, ur. 25.03.1911 r., Kolno, ps. "Halma" konsp. - 1940 r., sanitariuszka, uj. PUBP Łomża - 1.04.1947 r.

Łada Bolesław s. Franciszka, ur. 10.07.1912 r., Cydzyń, ps. "Hajni" uj. PUBP Łomża - 28.03.1947 r.

Ładyszewski Aleksander s. Konstantego, ur. 1.12.1910 r., Wizna, ps. "Zasłona", AK - 1944 r., uj. PUBP Łomża - 25.03.1947 r.

Łagoda Leszek, ur. 6.10.1914 r., ps. "Lak" cichociemny, przybył do kraju 4.l1.1942 r., inspektor łomżyński od 1.02.1943 r. porucznik, aresztowany i zamordowany przez gestapo - 18.02.1944 r., pośmiertnie awans d/s kapitana, odznaczony VM - IX.1944 r.

Olszewski Jan s. Bronisława, ur. 7.07.1916 r., ps. "Nieznany", "Silny", żołnierz Kedywu, później samoobrony AKO, aresztowany PUBP Łomża - 18.12.1945 r., WSR - 28.05.1946 r. - 15 lat więzienia, na mocy amnestii zmniejszone do 10 lat więzienia.

Olszewski Zygmunt s. Ludwika, ur. 5.12.1904 r., ps. "Cygier", "Orlik", ZWZ/AK - 1941 r. d-ca 2 komp. ppor. c. w., uj. PUBP Kolno - 31.03.1947 r.

Pachucki Zygmunt s. Michała, ur. 30.0l.1921 r., ps. "Błysk", plutonowy podchorąży, kierownik propagandy bat. "Szareckiego", uj. PUBP Łomża - 11.04.1947 r., był po wyzwoleniu członkiem organizacji "Ogniwo".

Pakas Zdzisław s. Franciszka, ur. 12.01.1925 r., Łomża, ps. "Wrzask" AK - 1943 r., uj. PUBP Łomża - 24.03.1947 r.

Palczewski Czesław s. Józefa, ur. 13.12.1906 r., Ruś, ps. "Tatar" ZWZ/AK - 1941 r., uj. PUBP Łomża - 25.03.1947 r.

Paliwoda Aleksander s. Stanisława (b/d) konsp. - ZWZ/AK - 1941 r.

Paliwoda Henryk, ur. 20.12.1922 r., Zabiele, ps. "Rak" ZWZ/AK - 10.07.1941 r., uj. PUBP Łomża - 31.03.1947 r.

Parzych Władysław, ur. 1905 r., (b/d) ps. "Rzeżucha" organizator konsp. na terenie obwodu Łomża.

Ramontowska Franciszka, ur. 16.02.1916 r., ps. "Iskra" konsp - 1941 r., łączniczka inspektora łomżyńskiego, ppor. c. w., KW-V. 1944 r., SKZzM - VIII.1944 r.

Rudzki Zdzisław s. Wiktora, ur. 14.11.1924 r., Jedwabne, ps. "Wertini" AK - 1944 r., uj. PUBP Łomża - 28.03.1947 r.

Rupacz Kazimierz s. Feliksa, ur. 10.04.1919 r., Tarnowo, ps. "Orzeł" AK - 1943 r., uj. PUBP Łomża - 19.04.1947 r.

Rutkowski Mieczysław s. Kazimierza, ur. 1.09.1913 r., Okrasin, ps. "Okoń" d-ca drużyny, d-ca plutonu, adiutant k-ta obwodu, ppor. c. w., uj. PUBP Łomża - 15.04.1947 r.

Rydzewska Teodora (b/d), konsp. 1942 r., ps. "Jadwiga", ppor. c. w., referent sanitarny obwodu - lekarz (b/d)

Rydzewski Józef, (b/d), ps. "Bór", konsp. - 1940 r., referent saperów obwodu, ppor/por.

Siejak Aleksander, ur. 1901 r" ps. "Sak", AK - V.1943 r., porucznik.

Skrodzki Apolinary (b/d) ps. "Sław" - ppor., k-dt placówki nr. 5 od III kwartału 1943 r.

Skowronek Franciszek (b/d), ps. "Jackowski", k-dt obwodu ZWZ Łomża od 1940 r. - III.1941 r., zginał w walce z NKWD, pośmiertnie odznaczony VM.

Surawiński Tadeusz (b/d), ps. "Narwik", "Rob", szef Kedywu obwodu, popełnił samobójstwo.

Targoński Antoni s. Antoniego, ur., 10.02.1926 r., Niewodowo, ps. "Wis" AK - 1943 r., wprowadzony do konsp. przez Józefa Rydzewskiego ps. "Bór", ukończył szkołę podoficerską, kapral, uj. PUBP Łomża - 25.03.1947 r.

Wojnicki Stanisław s. Józefa, ur. 14.02.1919 r., Poryte, ps. "Wajno", ZWZ/AK - 1940 r., d-ca drużyny, uj. PUBP Łomża - 14.04.1947 r.

Wojtczak Janina c. Romualda, ur. 12.02.1919 r. Łomża, ps. "Zoria" ZWAZ/AK - 1942 r., wydawca nielegalnej prasy, sekretarka k-dy obwodu, uj. PUBP Łomża - 21.04.1947 r.

Wojtczak Tadeusz s. Stanisława, ur. 4.04.1913 r., Dziembin, ps. "Tadek", konsp. - 1939 r. (ZWZ), szef wywiadu rejonu, szef wywiadu obwodu AK, przewodnik wywiadu AKO, WiN. uj. PUBP Łomża - 21.04.1947 r., aresztowany, WSR 25.10.1952 r. - 4 lata więzienia.

Wróblewski Aleksander s. Aleksandra, ur. 19.02.1914 r. Kolno, ps. "Grom" AK - 1943 r., wprowadzony do konsp. przez Tadeusza Pikulińskiego, d-ca drużyny, uj. PUBP Łomża - 7.03.1947 r. kapral, zdał nagan na post. MO.

Wróblewski Ignacy s. Władysława, ur. 21.04.1909 r., Dzierzbin ps. "Rybak" ZWZ/AK - 1940 r., d-ca drużyny 8 kom., uj. PUBP Łomża - 28.03.1947 r., zdał karabin SWT.

Wróblewski Ludwik Bernard, s. Antoniego, ur. 20.08. 1901 r., Kolno, ps. "Kruk" ZWZ/AK - 1.11.1939 r., d-ca plutonu, uj. PUBP Łomża - 31.03.1947 r.

Wróblewski Wiesław s. Jana, ur. 9.02.1898 r., Kucze, ps. "Rezeda" ZWZ 15.02.1940 r., 9.08.1943 r., sierżant aresztowany przez Niemców, osadzony w obozie, uj. PUBP Łomża - 27.03.1947 r., z-ca prezesa rejonu nr 3 i 4 organizacji WiN.

Wykaz za J. Figura, Żołnierze Polski Walczącej (1939-1947). Obwód łomżyński SZP-ZWZ-AK-AKO-WiN, w Studia Łomżyńskie, t. 7, Łomża 1996


Bibliografia

  1. Armia Krajowa. Dramatyczny epilog, pod red. K. Komorowskiego, Warszawa 1994
  2. Armia Krajowa. Szkice z dziejów Sił Zbrojnych Polskiego Państwa Podziemnego, pod red. K. Komorowskiego, Warszawa 2001
  3. Dokumenty do dziejów PRL, z. 10. Białostocczyzna 1944-1945 w dokumentach podziemia i oficjalnych władz, opr. J. Kułak, Warszawa 1998
  4. Dzieje polskiego podziemia na Białostocczyźnie w latach 1939-1956. Materiały z sesji naukowej 24 kwietnia 1992 r. w Instytucie Studiów Politycznych PAN, Toruń 1992
  5. Figura J., Gwozdek Z., Akcja "Burza" na Białostocczyźnie (lipiec-wrzesień 1944) [w:] "Białostocczyzna", nr 1, Białystok 1990
  6. Figura J., Wojskowe Sądy Specjalne Białostockiego Okręgu ZWZ - AK, "Białostocczyzna" nr 4, 1988
  7. Figura J., Żołnierze Polski Walczącej (1939 - 1947). Obwód łomżyński SZP - ZWZ - AK - AKO - WIN, w: Studia Łomżyńskie t. 7, Łomża 1996
  8. Gwozdek Z., Akcja "Radosława" w województwie białostockim. Spis ujawnionych członków organizacji AK przez Komisję Likwidacyjną na terenie woj. białostockiego w 1945 r., Rubieże 1993, nr 2 - 3
  9. Gwozdek Z., Armia Krajowa na Białostocczyźnie, [w:] Armia Krajowa. Rozwój organizacyjny, pod red. K. Komorowskiego, Warszawa 1996
  10. Krajewski K., Łabuszewski T., Białostocki Okręg AK - AKO, VII 1944 - VIII 1945 r., Warszawa 1997
  11. Kułak J., Aż do śmierci, "Karta" nr 18, 1996
  12. Kułak J., Pierwszy rok sowieckiej okupacji. Białystok 1944 - 1945, t. I., Białystok 1996
  13. Kułak J., Z historii Obwodu AKO (Armia Krajowa Obywatelska) Zambrów. Luty - Wrzesień 1945 r., Zeszyty Naukowe Muzeum Wojska, nr 8, Białystok 1994
  14. Łabuszewski T., Krajewski K., Od Łupaszki do Młota (1944 - 1949). Materiały źródłowe do dziejów V i VI Brygady Wileńskiej, Warszawa 1994
  15. Niedźwiedzka A., Biały kruk, Kontakty 1992, nr 4
  16. Niedźwiedzka A., Niezwykła ucieczka, Kontakty 1991nr 46, 47, 48; 1992, nr 8
  17. Piskunowicz H., Białostocczyzna w czasie okupacji. Zagadnienia węzłowe, [w:] Dzieje polskiego podziemia na Białostocczyźnie 1939 - 1956, Warszawa 1992
  18. Poleszak S., Jeden z wyklętych. Major Jan Tabortowski "Bruzda", Warszawa 1998
  19. Sewastianowicz I., Ostatni znad Biebrzy, Kontakty 1990, nr 15
  20. Szczęsna G., Nieładna historia, Kontakty 1994, nr 37
  21. Zblewski Z., Leksykon PRL - u, Kraków 2001
  22. Żarski-Zajdler W., Ruch oporu w latach 1939-1944 na Białostocczyźnie. Referat materiałowy, t. 1-4, Warszawa 1964
  23. Żołnierze wyklęci. Antykomunistyczne podziemie zbrojne po 1944 roku, opr. G. Wąsowski, L. Żebrowski, Warszawa 1999

Gościmy

Odwiedza nas 7 gości oraz 0 użytkowników.

FacebookMySpaceTwitterDeliciousGoogle BookmarksRSS Feed
(c) 1998-2014 III Liceum Ogólnokształcące im. Żołnierzy Obwodu Łomżyńskiego AK w Łomży, ul. Senatorska 13, 18-400 Łomża, tel 86-216-6720